Interpelacje sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie kondycji finansowej Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Bronisława Dankowskiego w sprawie kondycji finansowej Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - przekazaną przez pana marszałka przy piśmie z 21 grudnia 2001 r., znak: SPS-0202-279/01 - uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Do końca 2001 r. podstawą realizacji wypłat z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych były przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (DzU z 1994 r. nr 1, poz. 1, z 1995 r. nr 87, poz. 435, z 1996 r. nr 5, poz. 34, z 1997 r. nr 28, poz. 153 i nr 123, poz. 776, z 1998 r. nr 106, poz. 668 i nr 137, poz. 887 oraz z 2000 r. nr 48, poz. 550), zgodnie z którymi:

   Dochody funduszu pochodzą ze składek płaconych przez pracodawców. Fundusz nie jest finansowany dotacjami budżetowymi. Wysokość składki była ustalana przez ministra pracy w uzgodnieniu z ministrem finansów i radą funduszu.

   Poziom składki w kolejnych latach był następujący:

   1994 r.: 0,50%

   1995 r.: 0,20%

   1996 r.: 0,20%

   1997 r.: 0,18%

   1998 r.: 0,15%

   1999 r.: 0,08% (zawieszenie poboru przez pół roku)

   2000 r.: 0,08%

   2001 r.: 0,08%

   Dochody ze składki w kolejnych latach wynosiły:

   1994 r.: 203,3 mln zł

   1995 r.: 136,8 mln zł

   1996 r.: 122,1 mln zł

   1997 r.: 141,6 mln zł

   1998 r.: 140,8 mln zł

   1999 r.: 78,0 mln zł

   2000 r.: 120,4 mln zł

   2001 r.: 126,0 mln zł

   Przy czym na początek każdego roku środki funduszu na lokatach w papiery wartościowe SP stanowiły kwoty:

   1994 r.: ˝0˝

   1995 r.: ˝0˝

   1996 r.: 301,4 mln zł

   1997 r.: 387,8 mln zł

   1998 r.: 415,0 mln zł

   1999 r.: 597,1 mln zł

   2000 r.: 347,6 mln zł

   2001 r.: 100,0 mln zł

   Koniec 2001 r. ˝0˝

   Jak wykazują powyższe dane, nie do końca można się zgodzić ze stwierdzeniem zawartym w interpelacji, iż w ciągu ostatnich lat sytuacja finansowa funduszu uległa drastycznemu pogorszeniu. Jeszcze na koniec 2000 r. fundusz dysponował 100-milionowym ˝zapasem˝ środków. Również półroczne zawieszenie poboru składki w 1999 r. trudno uznać w ślad za tezą postawioną przez pana posła Bronisława Dankowskiego za przyczynę drastycznego pogorszenia finansów funduszu, skoro na koniec 1999 r. fundusz dysponował kwotą 347,6 mln zł lokat. Podobnie na stan funduszu nie wpłynęło zmniejszenie w 1999 r. ˝stawki odpisu˝; jeśli pan poseł miał na myśli obniżenie poziomu składki w 1999 r. do 0,08% podstawy wymiaru z 0,15% stosowanych w 1998 r. Pozwalam sobie więc nie podzielić poglądu pana posła, iż to w konsekwencji powyższych działań fundusz stoi na skraju bankructwa. Przyczyn załamania finansów funduszu, które nastąpiło w 2001 r., należy, moim zdaniem, poszukiwać raczej w zmianach systemowych, jakie nastąpiły wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (DzU nr 106, poz. 668), która z dniem 1 stycznia 2000 r. zdecentralizowała podejmowanie decyzji o udzielaniu pracodawcom przeżywającym przejściowe trudności finansowe tzw. jednorazowych świadczeń wraz z pożyczkami na opłacenie składek ubezpieczeniowych. Kompetencje w tym zakresie ministra właściwego do spraw pracy przejęli marszałkowie województw. Jednocześnie została zlikwidowana administracja specjalna zajmująca się rynkiem pracy i obsługą funduszu, co łącznie spowodowało utratę kontroli rządu nad gospodarką funduszem. Społeczny nadzór, sprawowany przez radę funduszu, okazał się niewystarczający, szczególnie że rada łączyła funkcje nadzorcze z wykonawczymi (uzgadniała z marszałkami województw wypłaty fakultatywne). Schemat ten nie sprawdził się, czego dowiodła zapaść funduszu, jaka wystąpiła w 2001 r., w efekcie której:

   - rada funduszu od 1 lipca 2001 r. wstrzymała rozpatrywanie wniosków marszałków województw o wydłużenie okresu zwrotu ww. pożyczek,

   - prezes Krajowego Urzędu Pracy, dysponent funduszu, zablokował 26 września 2001 r. wypłatę świadczeń obligatoryjnych (do 30 listopada 2001 r.) oraz wypłatę świadczeń fakultatywnych do 31 grudnia 2001 r.

   Ponieważ jedynym źródłem zasilania finansowego funduszu jest przychód pochodzący ze składki uiszczanej przez pracodawców - określanej z góry na cały rok - minister pracy i polityki społecznej nie dysponował żadnym instrumentem pozwalającym na interwencję w sytuacji zapaści finansowej funduszu.

   W odpowiedzi na pytanie pana posła B. Dankowskiego: ˝Jakie alternatywne rozwiązania są rozważane w przedmiocie będącym dotąd domeną działalności funduszu w razie jego bankructwa˝ - uprzejmie informuję, że w pakiecie ustaw tzw. okołobudżetowych została dokonana nowelizacja ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, zawierająca radykalną przebudowę zarządzania środkami funduszu z przejęciem nadzoru nad nim przez ministra pracy i polityki społecznej i rozwiązaniem rady funduszu. Radykalne zmiany roli i funkcji funduszu rząd zaproponował pomimo głosów protestu ze strony organizacji mających swoich przedstawicieli w sześcioosobowej radzie, tj. Konfederacji Pracodawców Polskich (4 przedstawicieli), OPZZ (1 przedstawiciel) i NSZZ ˝Solidarność˝ (1 przedstawiciel), broniących idei zrodzonej w umowie społecznej, jaką był zawarty w 1993 r. ˝Pakt o przedsiębiorstwie państwowym w trakcie przekształcania˝.

   W przekonaniu rządu dotąd strony paktu go dotrzymywały, dokąd społeczny zarząd środkami publicznymi - bo tak ww. organizacje rozumieją rolę rady funduszu - był skuteczny. Wstrzymanie wypłat obligatoryjnych, w moim przekonaniu, podważyło umowę społeczną.

   Powyższe przekonanie rządu podzielił parlament RP, a także prezydent RP, który podpisał ustawę z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi skarbu państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Ustawa została opublikowana w DzU nr 154, poz. 1793.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 15 stycznia 2002 r.