Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie możliwości nowelizacji art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 5 sierpnia 2005 r., znak: SPS-0202-10560/05, dotyczące interpelacji Pana posła Waldemara Borczyka w sprawie możliwości nowelizacji art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, z późn. zm.), uprzejmie wyjaśniam, co następuje.    W zakresie ubezpieczenia społecznego rolnicy, jako jedyna grupa społeczno-zawodowa w Polsce posiadają swój odrębny system, gdyż pozostałe grupy społeczno-zawodowe objęte są powszechnym systemem ubezpieczeń. Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązkowo temu ubezpieczeniu podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, a także jego domownik, jeżeli rolnik ten lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty.    Zatem dla rolników wykonujących poza rolnictwem inną działalność zawodową, m.in. zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, czy też prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, pierwszeństwo przed ubezpieczeniem rolniczym ma powszechne ubezpieczenie społeczne z tytułu pozarolniczej aktywności zawodowej.    Obowiązujące od 1 stycznia 1997 r. przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników umożliwiły osobom podlegającym temu ubezpieczeniu prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej bez konieczności opłacania składek w systemie powszechnym. Warunkiem pozostania w ubezpieczeniu było jedynie uprzednie podleganie temu ubezpieczeniu z mocy ustawy przez okres 1 roku oraz niepozostawanie w stosunku pracy. W związku z tym wiele osób prowadziło pozarolniczą działalność gospodarczą tylko z racji bycia rolnikiem bądź członkiem rodziny rolnika. Ponadto dla tych osób to działalność gospodarcza, a nie działalność rolnicza czy praca w gospodarstwie rolnym stawała się głównym źródłem utrzymania. Natomiast przedsiębiorcy, niebędący rolnikami lub członkami rodziny rolnika, prowadzący działalność gospodarczą w tej samej branży i na tym samym terenie, ponosili kilkakrotnie wyższe obciążenia finansowe z tytułu obowiązkowego podlegania ubezpieczeniu w systemie powszechnym. Doprowadziło to do powszechnego sprzeciwu i krytyki osób ubezpieczonych w systemie powszechnym i prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, bowiem naruszone zostały zasady konkurencyjności. Aby zapobiec tej patologii i przywrócić systemowi ubezpieczenia społecznego rolników jego zakładane funkcje, znowelizowano ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873) ww. przepisy ustawy. Zmiany były związane z wydłużeniem do 3 lat okresu podlegania ubezpieczeniu przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, uzależnieniem możliwości pozostania w ubezpieczeniu od rozmiaru formy opodatkowania tej działalności (tylko na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym), a także, z uwagi na dodatkowe źródło dochodu uzyskiwane przez rolnika, obciążeniem go zwiększoną składką na ubezpieczenie społeczne rolników.    Równocześnie w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wprowadzono obowiązek zgłaszania faktu podjęcia takiej działalności do KRUS w celu ustalenia, czy dana osoba spełnia warunki do kontynuowania ubezpieczenia rolniczego z uwagi na formę opodatkowania i okres dotychczasowego podlegania temu ubezpieczeniu, oraz w celu wymierzenia składki w stosownej do przepisów wysokości.    W związku z tym właściwa realizacja zapisów ustawy mogła nastąpić tylko przy wyznaczeniu terminu składania dokumentów i określeniu konsekwencji w przypadku niedotrzymania tego terminu. Dotychczasowy brak jakichkolwiek sankcji w tym zakresie powodował nierespektowanie przez rolników obowiązku zgłaszania do KRUS okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu.    Pragnę jednak podkreślić, że zmiana przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników była przez KRUS nagłaśniana. Przesłano do wszystkich płatników m.in. ulotkę informującą o nowych zasadach podlegania ubezpieczeniu, w tym o obowiązujących terminach składania dokumentów związanych z pozarolniczą działalnością gospodarczą oraz konsekwencjach niedotrzymania tych terminów.    Ponadto rolnicy, którzy w dniu wejścia w życie nowych przepisów już prowadzili działalność gospodarczą i fakt prowadzenia tej działalności zgłosili w KRUS, otrzymali imienne powiadomienia o zmianie zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w przypadku prowadzenia tej działalności i ciążących na nich obowiązkach, w tym o obowiązku składania do 14 lutego zaświadczenia o należnym podatku za ubiegły rok. Ta ostatnia informacja była także zawarta w pouczeniach do decyzji wydawanych osobom, które na mocy art. 5 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. spełniły warunki do dalszego podlegania ubezpieczeniu rolniczemu po 30 września 2004 r.    Uważam zatem, że proces informacyjny z zakresu nowych przepisów był wystarczający do zmobilizowania rolników do wypełnienia obowiązków związanych z umożliwieniem im pozostania w ubezpieczeniu rolniczym pomimo prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, która przede wszystkim rodzi obowiązek ubezpieczenia na mocy przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.    Należy ponadto nadmienić, że w trakcie realizacji postanowień ustawy uwzględniano przypadki nieznacznego opóźnienia złożenia dokumentów o wysokości podatku, jeżeli wynikało to z przyczyn leżących po stronie urzędu skarbowego.    Odnosząc się do wniosku Pana posła o nowelizację ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez skreślenie w art. 5a ust. 3, 4 i 7, pragnę przypomnieć, że w związku z wejściem w życie od dnia 24 sierpnia br. ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248) art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników będzie miał nowe brzmienie.    Główną przyczyną zmiany było wprowadzenie postulowanego już od roku zniesienia uzależnienia możliwości pozostania w ubezpieczeniu rolniczym od formy opodatkowania pozarolniczej działalności gospodarczej. Nowy zapis umożliwia zatem pozostanie w ubezpieczeniu rolniczym bez względu na formę opodatkowania działalności gospodarczej. Ponadto przepis przejściowy do ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. umożliwi powrót do ubezpieczenia rolniczego (od 1 października 2005 r. lub od 1 stycznia 2006 r.) tym rolnikom i domownikom, którzy zostali wyłączeni z ubezpieczenia społecznego rolników i przeszli do ubezpieczenia w ZUS z uwagi na formę opodatkowania, jeżeli złożą odpowiednie wnioski w nieprzekraczalnym terminie do 31 grudnia 2005 r. i o ile nie została przekroczona określona w ustawie ˝kwota graniczna˝ podatku należnego za rok 2004 r.    W nowym przepisie określony jest także termin składania oświadczeń o kontynuowaniu ubezpieczenia oraz zaświadczeń o podatku należnym za rok poprzedni (do 31 maja każdego roku podatkowego) wraz z konsekwencjami niedotrzymania tych terminów. Niemniej na podstawie nowych postanowień ustawy wprowadzono możliwość przywrócenia terminów, gdy przekroczenie terminu nastąpi z udokumentowanych przyczyn losowych.    Jednocześnie informuję, że nie jest planowana zmiana powyższych przepisów dotyczących terminów dostarczania dokumentów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i ich egzekwowania. W sytuacji bowiem konieczności wymierzania podwójnej składki na ubezpieczenie i weryfikacji dalszych uprawnień osób prowadzących taką działalność do pozostawania w ubezpieczeniu rolniczym brak sankcji w przypadku niewypełnienia przez osoby zainteresowane wszystkich warunków ustawowych prowadzi do nieprzestrzegania terminów i łamania prawa.    W związku z zapytaniem Pana posła o dane liczbowe dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, które na skutek realizacji postanowień ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. zostały wyłączone z ubezpieczenia społecznego rolników i powinny przejść do ubezpieczenia w ZUS, oraz osób, które zaprzestały prowadzenia działalności gospodarczej, uprzejmie informuję, że Kasa wydała dotychczas decyzje o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą w stosunku do ok. 80 000 osób. W tej liczbie przeważającą część stanowią osoby, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na innych zasadach, niż stanowią przepisy o zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych, oraz osoby, które przekroczyły ustaloną ustawą ˝kwotę graniczną˝ podatku za rok poprzedni i nie mogły pozostać w ubezpieczeniu rolniczym.    Ponadto z rozeznania KRUS wynika, że część osób, które wiedziały, że nie spełniają warunków do pozostania w ubezpieczeniu, w ogóle nie dostarczyła zaświadczeń o formie opodatkowania i należnym podatku. Osoby takie zostały jednak wyłączone z ubezpieczenia z uwagi na niezachowanie terminu, o którym mowa w art. 5 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. Przypisywanie zatem takim decyzjom charakteru restrykcyjnego nie byłoby miarodajne w stosunku do stanu faktycznego. Obecnie, po zmianie przepisów, osoby te będą mogły złożyć wniosek o przywrócenie do ubezpieczenia społecznego rolników.    Jeżeli chodzi o stan zadłużenia w ZUS osób wyłączonych z ubezpieczenia rolniczego, to pragnę poinformować, że ZUS nie prowadzi analizy z tego zakresu.    Natomiast odnośnie, rolników i domowników, którzy zgłosili trwałe lub czasowe zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, informuję, że KRUS wydał ok. 33 000 decyzji zmieniających warunki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie wysokości opłacanej składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Ponadto z informacji uzyskanych z KRUS wynika, że rolnicy nie podawali przyczyn rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej. Po wejściu w życie nowych przepisów osoby te, podejmując pozarolniczą działalność gospodarczą, będą mogły pozostać w ubezpieczeniu rolniczym, jeżeli będą spełniać inne warunki ustawowe.    Na koniec pozwolę sobie zauważyć, że zmiany w zakresie art. 5a dokonane zostały w wyniku nowelizacji ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uchwalonej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, nad którą w trakcie procesu legislacyjnego miał Pan poseł możliwość pracować, zgłaszać ewentualne poprawki, a także uczestniczyć w głosowaniu nad jej przyjęciem.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Rafał Baniak    Warszawa, dnia 23 sierpnia 2005 r.