Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie problemów związanych z wdrażaniem projektów wykorzystujących środki preakcesyjnego funduszu ISPA z sektora ochrony środowiska

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Wyrowińskiego w sprawie wdrażania projektów wykorzystujących środki przedakcesyjne funduszu ISPA w sektorze ochrony środowiska pragnę niniejszym udzielić odpowiedzi na pytania postawione w omawianej interpelacji oraz przedstawić stan aktualny, odnosząc się do wskazanych przez pana posła zagadnień.    Ad: Przedstawienie przez organy odpowiedzialne za wdrażanie programu ISPA w Polsce jasnych i przejrzystych zasad wykorzystania środków pomocowych w formie uzgodnionej z zainteresowanymi gminami.    W dniu 26 kwietnia br. na konferencji, która odbyła się w Ministerstwie Środowiska, przedstawiciele Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej przekazali beneficjentom programu ISPA na 2000 r. opracowanie: ˝ISPA przedakcesyjny instrument polityki strukturalnej, programowanie i zasady wdrażania w Polsce˝ (UKIE jest urzędem odpowiedzialnym za opracowanie tego dokumentu), został on przyjęty na posiedzeniu KIE w marcu br. i dopiero po tym fakcie mógł zostać udostępniony zainteresowanym. Materiał ten stanowi spójne kompendium wiedzy na temat funduszu ISPA i stanowi bardzo cenną pomoc dla przedstawicieli miast - beneficjentów.    Wcześniej wielokrotnie przedstawiciele miast - beneficjentów otrzymywali informacje na temat postępu prac oraz otrzymali broszury informacyjne na temat ISPA, które zostały przygotowane wspólnie przez Ministerstwo Środowiska i jednostkę wdrażającą (NFOŚiGW).    Ad: Opracowanie i wydanie poradnika opisującego procedury postępowania.    Jak wspomniano wyżej, tego typu dokument (˝Fundusz ISPA w sektorze środowiska. Opracowanie przeznaczone dla władz lokalnych i regionalnych˝) został opracowany i przekazany zainteresowanym gminom.    Materiały te zostały również przekazane wojewodom na spotkaniu, które odbyło się z inicjatywy sekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska pana Macieja Rudnickiego. Ponadto istnieje szereg materiałów dostępnych zarówno na stronach internetowych Ministerstwa Środowiska, UKIE, NFOŚiGW, jak i Komisji Europejskiej. Dodatkowo informujemy, że w ramach PHARE - Specjalnego Programu Przygotowawczego (SPP) eksperci zagraniczni opracowali podręcznik dla gmin starających się o środki z funduszu ISPA. Obecnie trwa weryfikacja tłumaczenia dokumentu.    Ad: Przeszkolenie odpowiednich zespołów wdrażających w gminach projekty w ramach ISPA.    W ramach wspomnianego programu SPP od ponad roku przeprowadzane są szkolenia i seminaria dla beneficjentów. Z przykrością jednak należy zauważyć, że często uczestniczą w nich ˝przypadkowi˝ przedstawiciele miast - beneficjentów, którzy nie są zaangażowani bezpośrednio we wdrażanie programu. Trudno także mówić o szkoleniach całych zespołów wdrażających, gdyż jak do tej pory jedynie przedstawiciele miasta Torunia poinformowali ministerstwo o powołaniu takiego zespołu i przedstawili jego skład.    Ad: Zakwalifikowanie środków pomocowych do kategorii wydatków publicznych, co w konsekwencji powodować będzie naliczanie podatku VAT, który nie był przewidywany w kalkulacji kosztów w projektach przygotowanych przez gminy.    Zakwalifikowanie środków pomocowych do kategorii wydatków publicznych wynika z woli ustawodawcy, gdyż jest to zapis ustawy o finansach publicznych. Instytucjom odpowiedzialnym za wdrażanie programu ISPA przynależy obowiązek przestrzegania zarówno prawa polskiego, jak i regulacji europejskich. Niemniej jednak Ministerstwo Finansów podejmuje pewne próby rozwiązania tego niewątpliwie istotnego problemu. Należy również zaznaczyć, że od zaliczki (zatem od 20%) beneficjenci nie zapłacą podatku VAT, gdyż normalną zasadą jest, że od środków zaliczkowych pochodzących z funduszy pomocowych istnieje możliwość uzyskania zwrotu podatku. Nie ma jednak takiej możliwości, jeżeli środki pomocowe są refundacją. Głównie chodzi w tym przypadku o zachowanie spójności systemu i resort finansów nie widzi możliwości nienaliczania podatku VAT od tych środków.    Ad: Fakt, że transza zaliczkowa z ISPA (w łącznej wysokości 20% grantu) nie będzie zgodnie z oczekiwaniem gmin stanowić środków będących w ich dyspozycji na pokrycie bieżących wydatków w trakcie realizacji inwestycji. Będzie natomiast refundacją dokonanych wpłat na podstawie wypłaconych faktur, co zmusi gminy do angażowania dużych własnych środków obrotowych.    Mamy tutaj do czynienia z niedokładnym rozumieniem problemu. Beneficjentom znany jest system przepływu środków, który określają zasady ogólne oraz umowy finansowania zawarte pomiędzy Ministerstwem Środowiska a Ministerstwem Finansów dla każdego z projektów. Zaliczka, jak sama nazwa wskazuje, będzie wypłacana przed przedstawieniem zapłaconych faktur. Pozostaje jednak pytanie, w jakiej będzie ona wysokości. Z punktu widzenia zarządzania całym programem (a nie tylko jednym projektem) jednorazowe wypłacenie 20% grantu stanowi znaczne ryzyko. Jeżeli w ciągu roku od jej otrzymania nie zostanie przedstawiona faktura potwierdzająca jej wykorzystanie, to należy ją zwrócić. Ponadto istnieje ryzyko, że - otrzymując zaliczkę jednorazowo - beneficjenci poczują się zwolnieni z obowiązku raportowania, co dzieje się ze środkami.    Ad: Kiedy zostaną zakończone prace nad całościowym przygotowaniem naszego kraju do realizacji projektów w ramach programu ISPA?    Formalne rozpoczęcie funkcjonowania funduszu ISPA, które miało miejsce 1 stycznia 2000 r., było poprzedzone ponadrocznymi przygotowaniami strony polskiej do efektywnego wykorzystania środków tego funduszu. W efekcie tych przygotowań, prowadzonych nie tylko w resorcie środowiska, ale również w innych instytucjach centralnych, została utworzona struktura zarządzania środkami funduszu ISPA oraz wyłoniona pierwsza grupa projektów, które zostały zgłoszone w tym samym roku do sfinansowania z funduszu ISPA.    Jednak od początku tych działań strona polska stanęła przed problemem dostosowywania tych działań do tempa powstawania i przekazywania stronie polskiej (i innym krajom ubiegającym się o środki ISPA) wymagań i procedur wykonawczych Komisji Europejskiej związanych z wykorzystaniem środków ISPA. Podstawowe procedury i rozwiązania kluczowych kwesti związanych z funkcjonowaniem tego funduszu Komisja Europejska przekazywała sukcesywnie zgodnie z tempem ich opracowywania w Brukseli. W momencie formalnego uruchomienia tego funduszu nie istniały do niego żadne rozporządzenia wykonawcze, dlatego pewne działania strona polska realizowała jedynie w oparciu o werbalne ustalenia ze stroną unijną.    Obecnie w dalszym ciągu trwają prace związane z dostosowaniem istniejącej struktury zarządzania i wdrażania programów ISPA do sukcesywnie przekazywanych z Brukseli kolejnych wymagań. Ponieważ fundusz ISPA jest nowym instrumentem pomocowym UE, to o pełnym przygotowaniu do funkcjonowania tego funduszu będzie można mówić po zrealizowaniu pełnego cyklu inwestycyjnego, w trakcie którego zostaną zweryfikowane w praktyce wymagane przez KE rozwiązania. Proces doskonalenia funkcjonowania tych rozwiązań oraz kreowanie przez KE nowych wymagań jest procesem ciągłym, dlatego nie można autorytatywnie stwierdzić, że w pewnym momencie definitywnie zakończy się proces przygotowań do realizacji projektów.    Pragnę podkreślić, że podstawowe i najważniejsze przygotowania związane z realizacją projektów ISPA zostały wykonane, zaś ze względu na specyfikę każdego z realizowanych projektów należy mieć świadomość, że proces przygotowań beneficjentów do przyjęcia tej pomocy będzie trwał do momentu ukończenia inwestycji.    Etap przygotowań na szczeblu centralnym w dużej mierze został już zrealizowany, teraz resort i beneficjenci wkraczają w etap realizacji inwestycji, tak bardzo oczekiwanych przez lokalne społeczności.    Ad: Czy gminy, w których będą realizowane pierwsze projekty, będą mogły aktywnie uczestniczyć w przygotowaniu i wdrażaniu rozwiązań wykonawczych?    Wszyscy beneficjenci (nie tylko gminy, które uzyskały wsparcie w pierwszym roku funkcjonowania funduszu) nie tylko będą mogły, ale wręcz będą zobowiązane do aktywnego uczestnictwa we wdrażaniu projektów. Ich rola jest podstawowa, jeżeli chodzi o przygotowywanie dokumentów, zarządzanie na poziomie projektu, kontrolę wykonawstwa, raportowanie. Wagę włączenia beneficjentów w proces wdrażania Ministerstwo Środowiska dostrzega już od dawna, dlatego też praktyką stały się spotkania z beneficjentami czy to na wspólnym forum, czy też na indywidualnych spotkaniach. Dodatkowo na ostatniej konferencji w ministerstwie sekretarz stanu pan Maciej Rudnicki, pełniący funkcję sektorowego pełnomocnika do programu ISPA, zobowiązał się do odbycia indywidualnych spotkań z beneficjentami programu ISPA.    Obecny stan przygotowań pozwala rozpocząć pierwsze przetargi związane z realizacją projektów ISPA, w co również zaangażowani są beneficjenci. Większość z beneficjentów rozpoczęła już te działania.    Ad: Czy istnieje możliwość ograniczenia dodatkowych i nieprzewidzianych przez gminy kosztów związanych z realizacją projektów?    W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że realizacja inwestycji w ramach programu ISPA odbywa się zgodnie z wymaganiami i procedurami Unii Europejskiej i prawa polskiego. Każdy projekt jest wnikliwie analizowany pod kątem jego efektywności ekonomicznej, co stanowi podstawę przyznawania przez KE pomocy w danej wysokości. Wszystkie projekty zaakceptowane przez KE musiały być zweryfikowane przez niezależnych, unijnych konsultantów lub międzynarodowe instytucje finansowe, współfinansujące te projekty, co powinno stanowić rękojmię ich właściwego przygotowania, jednak, jak w każdej działalności gospodarczej, pozostaje pewna doza niepewności, której beneficjenci powinni być świadomi i brać to pod uwagę. Nie da się zatem stwierdzić, że nieprzewidziane przez beneficjenta wydatki zostaną umorzone lub pokryte z innych źródeł. Takie rozwiązanie byłoby krzywdzące dla tych, którzy profesjonalnie i z założeniem pewnego marginesu planowali wydatki w taki sposób, że w tej chwili są przygotowani do ponoszenia tych kosztów, których wcześniej nie zidentyfikowali, ale przewidzieli, zgodnie z powszechnie znaną prawdą, że kosztorys dotyczący inwestycji zawsze w końcu okazuje się niższy niż faktycznie poniesione koszty.    Pragnę zapewnić pana marszałka, że dokładamy wszelkich starań, aby beneficjentom oszczędzić dodatkowych kosztów, a jeżeli ich poniesienie jest konieczne, to staramy się, aby wysokość tych dodatkowych obciążeń jak najbardziej ograniczyć.    Ad: Czy pan premier rozważa możliwość zorganizowania spotkania z prezydentami miast wdrażających aktualnie program ISPA?    Ministerstwo Środowiska, odpowiadając na zapytanie skierowane przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów dotyczące możliwości zorganizowania takiego spotkania, wyraziło swoje poparcie dla takiego pomysłu.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Maciej Rudnicki    Warszawa, dnia 22 maja 2001 r.