Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie trudności z dowodzeniem okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych w zlikwidowanych zakładach pracy w sytuacji ubiegania się o zasiłek przedemerytalny

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana marszałka z dnia 17 kwietnia br., znak: SPS-0202-6316/01, przy którym przesłana została interpelacja posła Jerzego Wierchowicza w sprawie trudności z dowodzeniem okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach w zlikwidowanych zakładach pracy w sytuacji ubiegania się o zasiłek przedemerytalny pragnę uprzejmie przedstawić, co następuje.    Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (DzU nr 40, poz. 267, z późn. zm.) w art. 54 przewidywała, iż z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze mogło być:    1) przyznane prawo do emerytury w wieku niższym niż określony w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn),    2) przyznany wzrost emerytury lub renty inwalidzkiej w wysokości 10 lub 15% podstawy jej wymiaru.    Na podstawie delegacji art. 55 tej ustawy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (DzU nr 8, poz. 43, z późn. zm.). Przepisy rozporządzenia miały i mają nadal zastosowanie do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załączniki do rozporządzenia.    Tak więc rozporządzenie to określiło rodzaje stanowisk pracy oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w załącznikach do tego rozporządzenia przysługiwało prawo do emerytury w wieku niższym od określonego w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 15 listopada 1991 r. wzrost emerytury lub renty w wysokości 10 lub 15% podstawy jej wymiaru.    Zgodnie z § 2 rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Ponadto, w myśl ust. 2, okresy pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy.    Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe wydane zostało na podstawie art. 89 ust. 3, art. 94 i art. 105 powołanej na wstępie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o p.z.e., które zawierały upoważnienie do określenia dowodów uzasadniających prawo do świadczeń i ich wysokość, szczegółowego trybu postępowania w sprawach świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie oraz zasad wypłaty tych świadczeń.    Zapis § 22 ww. rozporządzenia, do czasu zmiany jego treści przepisem § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1988 r. w sprawie zmiany niektórych rozporządzeń zawierających wymóg przedkładania zaświadczeń (DzU nr 10, poz. 73), miał następujące brzmienie: ˝Okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków tylko w razie ubiegania się o emeryturę, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy z powodu jego likwidacji, zniszczenia dokumentów zatrudnienia na skutek działań wojennych, klęsk żywiołowych, a legitymacji ubezpieczeniowej - z powodu jej zagubienia lub zniszczenia. Zeznania świadków przedstawia osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia.˝    Reasumując, należy przypuszczać, że odmienny zapis w obu rozporządzeniach, dotyczący sposobu dokumentowania okresów zatrudnienia oraz okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, był zamierzony przez ustawodawcę.    Należy domniemywać, że z uwagi na preferencyjne potraktowanie określonej grupy osób w zakresie prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym od ustawowego oraz prawa do wzrostu podstawy jej wymiaru ustawodawca dopuścił dokumentowanie okresów pracy w warunkach szczególnych jedynie na podstawie wystawionego przez zakład pracy świadectwa wykonywania takiej pracy na druku stanowiącym załącznik do rozporządzenia lub stwierdzenia faktu wykonywania pracy w szczególnych warunkach w świadectwie pracy. Stąd też przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego nie przewidywały i nadal nie przewidują możliwości udowadniania okresów pracy w szczególnych warunkach zeznaniami świadków.    Zgodnie ze wspólnym stanowiskiem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tej sprawie (pismo centrali ZUS do oddziałów z dnia 19 czerwca 2000 r., znak: SEn-022-89/00) ustalanie okresów takiego zatrudnienia w oparciu o inne dowody, jeżeli pracownik nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy w związku z jego likwidacją lub zniszczeniem dokumentów dotyczących zatrudnienia w szczególnych warunkach dopuszczalne jest jedynie w postępowaniu odwoławczym. Resort pracy i polityki społecznej stoi na stanowisku, że w odniesieniu do sposobu dokumentowania okresów pracy w szczególnych warunkach - przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury - powyższa wykładnia powinna być utrzymana.    Jeżeli chodzi natomiast o udokumentowanie tych okresów przy ustalaniu prawa do zasiłku przedemerytalnego - zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ministra pracy i spraw socjalnych z dnia 28 lutego 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia rejestracji i ewidencji bezrobotnych oraz innych osób poszukujących pracy (DzU nr 25, poz. 131, z późn. zm.) - osoba, która rejestruje się w powiatowym urzędzie pracy, zobowiązana jest przedłożyć do wglądu pracownikowi tego urzędu komplet dokumentów, w tym świadectwa pracy oraz inne dokumenty niezbędne do ustalenia jej uprawnień.    Z uwagi na to, że ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DzU z 2001 r. nr 6, poz. 56) nie reguluje sposobu dokumentowania okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w dotychczasowej praktyce w sytuacjach wyjątkowych (gdy zainteresowana osoba wykazała, że nie może przedstawić dokumentów z zakładu pracy z powodu np. likwidacji tego zakładu pracy i że nie zachowały się akta osobowe świadczące o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze), do uznawania tych okresów dopuszczano również inne dowody, którymi stosownie do art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego mogą być dowody z zeznań świadków. Z przepisu tego wynika bowiem, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.    Mając jednak na względzie konsekwencje ewentualnego nieuwzględnienia w przyszłości przez ZUS okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przy ustalaniu uprawnień emerytalnych, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zaproponuje przy najbliższej nowelizacji ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wprowadzenie zmiany w art. 37j tej ustawy, polegającej na zamieszczeniu zapisu, że ˝okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze mogą być uwzględnione, jeżeli zostały udowodnione dokumentami (zaświadczeniami) bądź uznane orzeczeniami sądu˝.    Odnośnie do pytania, kiedy zostaną wydane wszystkie nowe przepisy wykonawcze do ustaw emerytalno-rentowych, pragnę uprzejmie poinformować, że zgodnie z art. 194 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie pozostają w mocy przepisy wykonawcze dotychczasowe, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami tej ustawy. Przepisy obowiązujących dotychczas aktów wykonawczych, do których wydania upoważnia ww. ustawa, nie są sprzeczne z przepisami tej ustawy, w związku z czym resort pracy i polityki społecznej nie widzi bezwzględnej potrzeby ich wydania. Jednak z uwagi na przejrzystość niektórych rozwiązań planuje się wydanie nowego rozporządzenia określającego zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Irena Boruta    Warszawa, dnia 2 maja 2001 r.