Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji finansowej i dalszego funkcjonowania domów pomocy społecznej

   W związku z interpelacją pana posła Jerzego Szmajdzińskiego, przesłaną przy piśmie z dnia 30 marca br., znak SPS-0202-6174/01, dotyczącą sytuacji finansowej i dalszego funkcjonowania domów pomocy społecznej uprzejmie informuję, że:    Organizowanie, prowadzenie i zapewnienie usług na poziomie wymaganego standardu w domu pomocy społecznej jest zadaniem własnym samorządu powiatowego, które w okresie przejściowym jest dofinansowywane w ramach dotacji celowej przez administrację rządową.    Poziom dotacji celowej wynika z wysokości zaplanowanych środków finansowych przez wojewodów na rok 1999, które z kolei były planowane w oparciu o wykonanie budżetu roku poprzedniego, nie można więc stwierdzić, że województwo nagle ma znaczny niedobór środków, gdyż poziom dotacji wynika z faktycznych nakładów na funkcjonowanie domów pomocy społecznej w latach ubiegłych.    Dotacja celowa została obniżona jedynie o wpływy z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, które na zgodnie z ustawą o dofinansowaniu jednostek samorządu terytorialnego są dochodami powiatu. Środki z ponoszonej przez mieszkańców odpłatności powinny być podstawą pokrywania kosztów utrzymania mieszkańców domów pomocy społecznej, a dotacja jej uzupełnieniem (powiększona o poziom inflacji). Dotacja celowa z budżetu państwa została rozdysponowana na 1999 r. według zasad zawartych w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 29 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania dotacji celowych z budżetu państwa na dofinansowanie ponadgminnych domów pomocy społecznej, które zostało zmienione w połowie 1999 r., upraszczając sposób dotowania mieszkańców domów. Tak więc dofinansowanie dla każdego powiatu zostało wyliczone w funkcji iloczynu liczby mieszkańców domów i miesięcznego kosztu utrzymania jednego mieszkańca nie więcej niż średnia miesięczna wojewódzka kwota dotacji.    Z uzyskanych od ministra finansów informacji wynika, że limity wydatków na rok 2001 dla wszystkich dysponentów części budżetowych ustalono według zawartych w ˝Zasadach wyznaczania limitów wydatków do opracowania projektu budżetu państwa na 2001 r.˝ W ramach określonego limitu wydatków na rok 2001 wojewodowie dokonywali samodzielnie podziału wydatków na poszczególne działy, rozdziały i paragrafy klasyfikacji budżetowej i przekazywali projekty budżetów województwa do Ministerstwa Finansów.    W trakcie prac nad projektem budżetu państwa na rok 2001 ustalona została przez wojewodów wysokość dotacji celowej na realizację zadań własnych powiatów, w tym na dofinansowanie działalności domów pomocy społecznej, w oparciu o które wyliczone zostały miesięczne wysokości dotacji na jednego mieszkańca domu pomocy społecznej. Ze wstępnego rozeznania kwota dotacji na jednego mieszkańca waha się na poziomie 1200 - 1300 zł, co zważywszy na rosnące koszty utrzymania nie jest kwotą wysoką. Czynione starania o utworzenie rezerwy celowej, aby wspierać województwa najsłabsze, nie znalazły zrozumienia wśród parlamentarzystów, czego efektem jest obecny kształt ustawy budżetowej.    Rozeznane potrzeby domów pomocy społecznej w zakresie modernizacji, remontów i adaptacji stały się podstawą do podjęcia wysiłku o utworzenie rezerwy celowej na zadania inwestycyjne w domach pomocy społecznej i uruchomienie nowych miejsc w domach pomocy społecznej, zarówno w 1999 jak i 2000 r.    W ubiegłych latach w domach pomocy w całej Polsce rozpoczęło się wiele inwestycji związanych z uruchomieniem nowych miejsc oraz dostosowywaniem istniejących już obiektów do obowiązującego standardu usług. Wiele z nich zaplanowanych zostało na kilkuletni okres realizacji. Ponadto planowano zwiększenie liczby środowiskowych domów samopomocy, co miało przyczynić się do znacznej poprawy opieki nad osobami z zaburzeniami psychicznymi (choroby psychiczne oraz upośledzenia umysłowe).    Jednak środki na realizację zadań inwestycyjnych w domach pomocy społecznej sukcesywnie malały. W 1998 r. na wydatki inwestycyjne w dziale 86 - pomoc społeczna, w budżecie państwa zaplanowano kwotę 83 292 tys. zł; w kolejnych latach środki na te zadania sukcesywnie malały. W 1999 r. wynosiły już tylko 68 259 tys. zł, a w roku 2000 - 58 621 tys. zł. Z uwagi na ograniczone środki finansowe i związane z tym trudności w dokonaniu wyboru placówek do dofinansowania, przeprowadzono konsultacje z wydziałami spraw społecznych urzędów wojewódzkich, które posiadają najlepsze rozeznanie w zakresie prowadzonych inwestycji na swoim terenie w celu ustalenia ewentualnych priorytetów w poszczególnych województwach.    Po wstępnej analizie zdecydowano się w pierwszej kolejności przyznać dotacje dla środowiskowych domów samopomocy, gdzie stosunkowo niewielkimi nakładami (wysokonakładowe inwestycje oraz późniejsze niż tegoroczone uruchomienia zostały odrzucone) już w tym roku zostanie uruchomionych 31 nowych placówek na 706 miejsc, w tym kilka miejsc w mieszkaniach chronionych. Ogółem na środowiskowe domy samopomocy przeznaczono z dotacji celowej kwotę 4 317 442 zł, z czego 1 717 340 na zadania inwestycyjne oraz 2 600 102 zł na wydatki bieżące w tych placówkach.    Pozostałą kwotę podzielono na inwestycje w powiatowych domach pomocy społecznej. Pod uwagę brane były przede wszystkim nowe zadania inwestycyjne, które już w ubiegłym roku zgłaszały możliwość uruchomienia przy wsparciu finansowym z budżetu państwa, duże modernizacje lub rozbudowy rozpoczęte w latach ubiegłych, skutkujące możliwością nowych uruchomień w roku bieżącym. Przyznane środki dla poszczególnych inwestycji (ogółem 42 zadania, w tym 16 nowych domów pomocy społecznej) pozwolą na uruchomienie w roku bieżącym (w różnych miesiącach) 1162 miejsc w domach pomocy społecznej dla różnych kategorii osób. W kilku przypadkach wsparto województwa, które w ramach posiadanych środków uruchomiły dodatkowe miejsca w zakończonych już inwestycjach (co wiąże się zawsze przy obecnym sposobie finansowania, obniżeniem poziomu świadczonych usług w domach już istniejących) oraz dofinansowano kilka zadań, których procesy inwestycyjne są mocno opóźnione z uwagi na ograniczone środki inwestycyjne zaplanowane w budżetach wojewodów.    Pomoc społeczna w naszym kraju jest integralnym elementem systemu bezpieczeństwa socjalnego, realizowanego przez kompleks świadczeń z ubezpieczenia społecznego, ochrony zdrowia i system świadczeń pomocy społecznej. Otoczenie zewnętrzne pomocy społecznej zostało poddane bardzo dużym zmianom, co nie pozostało bez wpływu na to, co się dzieje w pomocy społecznej. Reformy podjęte w sferze ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, reforma oświaty, reforma administracyjna pociągnęła za sobą daleko idące skutki i wymusiła przyspieszenie tempa zmian w sferze pomocy społecznej. Projektowane zmiany dotyczą również funkcjonowania w przyszłości domów pomocy społecznej, które jako samodzielne jednostki funkcjonujące na poziomie samorządów powiatowych i gminnych powinny stanowić ogniwo domykające system świadczeń pomocy społecznej.    Główne działania w najbliższych latach powinny być nacelowane na zbudowanie spójnego systemu usług na poziomie lokalnym, aby osoby niepełnosprawne nie musiały zrywać związków ze swoim środowiskiem, a równocześnie otrzymywać pełny zakres usług socjalnych adekwatny do potrzeb konkretnej osoby. Dopiero gdy pomimo zapewnienia usług osoba nie jest w stanie samodzielnie egzystować w środowisku, korzysta z możliwości zamieszkania w placówce świadczącej całodobowe usługi bytowe, opiekuńcze, a także zdrowotne, jaką jest m.in. dom pomocy społecznej. W pracach nad konstrukcją takiego modelu konieczna jest również zmiana zasad finansowania takich jednostek i przejście na indywidualne finansowanie osoby na podobnych zasadach, jakie są obecnie zawarte w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 17 maja br. w sprawie szczegółowych zasad ustalania dotacji celowych z budżetu państwa na finansowanie lub dofinansowanie zadań własnych powiatu z zakresu pomocy społecznej.    Ponadto pragnę poinformować, że system pomocy społecznej w Polsce jest zbieżny z kierunkami działań i wytyczonymi kierunkami zmian w polityce społecznej państw będących członkami Unii Europejskiej, z tą różnicą, że w Polsce nie przyjęto rozwiązania, które pozwoliłoby w dużej części finansować usługi dla osób mieszkających w domach pomocy społecznej z ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczenia na wypadek niepełnosprawności - z systemu ubezpieczenia społecznego.    Wprowadzenie uśrednionego poziomu dotowania w skali kraju wydaje się w chwili obecnej niezasadne, gdy trwają prace nad ustawą o finansowaniu samorządów, która w samym założeniu odchodzi od modelu dotacji na rzecz samodzielnych decyzji samorządów o poziomie finansowania poszczególnych zadań będących w ich gestii. Należy ponadto zwrócić uwagę, że wprowadzenie średniej kwoty dotacji do zmniejszenia poziomu dotowania jednych domów na rzecz innych, co zaskutkowałoby przede wszystkim redukcją zatrudnienia w domach, które w skali makro jest i tak zbyt niskie i nie odpowiada wymaganym standardom. Ponadto wprowadzenie średniej krajowej nie dawałoby możliwości dostosowania zakresu usług świadczonych przez dom do rodzaju niepełnosprawności osób w nim przebywających.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Joanna Staręga-Piasek    Warszawa, dnia 25 kwietnia 2001 r.