Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie kosztów w postępowaniu sądowym związanych z udziałem biegłych sądowych

   Odpowiadając na interpelację pana posła Jana Szymańskiego w sprawie kosztów w postępowaniu sądowym związanych z udziałem biegłych sądowych, przesłaną przez pana marszałka w dniu 20 grudnia 2000 r., nr SPS-0202-5363/00, uprzejmie informuję.    Wynagrodzenie biegłych sądowych za sporządzenie opinii na zlecenie sądu i organów prowadzących postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych ustalane jest na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (DzU nr 49, poz. 445) oraz rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym (DzU nr 46, poz. 254, z późn. zm.), wydanego na podstawie art. 10 ust. 3 i art. 16 powołanego dekretu. Ostatnia nowelizacja rozporządzenia miała miejsce w dniu 20 lipca 2000 r. (weszła w życie w dniu 24 sierpnia 2000 r.).    Zgodnie z § 1 przedmiotowego rozporządzenia koszty przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym obejmują:    1. wynagrodzenie biegłych na wykonaną pracę,    2. koszty zużytych materiałów,    3. inne wydatki niezbędne do wydania opinii.    Ustawa z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 110, poz. 1255 i z 2000 r. nr 19, poz. 239) określa krąg osób, którym wynagrodzenie za wykonaną pracę oblicza się według kwoty bazowej, określanej każdego roku w ustawie budżetowej. Do kręgu tych osób zalicza się biegłych sądowych. Stawki za godzinę pracy określane są w wysokości od 1,2% do 1,7% kwoty bazowej, z możliwością ich zwiększenia np. w zależności od złożoności problemu będącego przedmiotem opinii oraz dla nauczycieli akademickich lub pracowników naukowo-badawczych.    Należy podkreślić, że powołanie biegłego sądowego odbywa się na podstawie prawa procesowego, w związku z czym stosunek prawny łączący biegłego z sądem czy organami ścigania nie posiada charakteru cywilnoprawnego. Zatem źródłem obowiązku biegłego sądowego, polegającego na opracowaniu i złożeniu sądowi opinii, jest orzeczenie sądu o jego powołaniu. Stosunek prawny łączący sąd i biegłego nie jest więc stosunkiem równoprawnych podmiotów, gdyż zadanie biegłego jest jednostronnie wyznaczone przez sąd, przy czym poza określonymi prawem sytuacjami biegły nie może odmówić wykonania zleconego mu przez ten organ zadania. Za jednostronnie wyznaczoną biegłemu pracę należy się wynagrodzenie (art. 288 Kodeksu postępowania cywilnego), ale jest to wynagrodzenie, którego źródłem są przepisy proceduralne, a nie prawa cywilnego materialnego.    Błędny jest pogląd pana posła, że nie ma podstaw do otrzymywania przez biegłych zwrotu kosztów za czas związany z dojazdami na wizje i posiedzenia sądowe, skoro powołany dekret w art. 1 pkt 3 daje prawo do rekompensaty ˝wydatków niezbędnych do wydania opinii˝. Powszechna jest praktyka organów procesowych zatwierdzania rachunków biegłych obejmujących przejazdy według urzędowych stawek, pozostających w związku z koniecznością wydania opinii. Zgodnie z § 6 przedmiotowego rozporządzenia ministra sprawiedliwości biegły otrzymuje wynagrodzenie według stawki godzinowej za czas obecności w sądzie. Natomiast świadek w oparciu o art. 2 ust. 2 dekretu o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym zachowuje prawo do zwrotu utraconego wynagrodzenia za czas stawiennictwa w sądzie. Pan poseł mylnie odczytał regulacje prawne dotyczące pozycji świadka i biegłego w zakresie rekompensaty finansowej za ich udział w czynnościach procesowych. Nie można mówić o nierówności tych podmiotów bądź o jakiejkolwiek dyskryminacji materialnej biegłego.    Przedstawiony w odpowiedzi na interpelację sposób wynagradzania biegłych sądowych ma charakter systemowy (oparty na kwocie bazowej) i daje możliwość tak godziwego wynagrodzenia za wykonaną opinię, jak i za ewentualnie utracony zarobek. Dotyczy to zarówno postępowania karnego, jak i cywilnego.    Niekwestionowanym problemem jest wypłacanie biegłym wynagrodzenia ze zwłoką. Jedynym powodem takiego stanu rzeczy są znane problemy finansowe, z jakimi borykają się sądy. Starania ministra sprawiedliwości o zwiększanie budżetu na potrzeby sądownictwa, m.in. na likwidowanie tego rodzaju niepożądanych sytuacji, nie zawsze przynoszą dostateczny efekt. Minister sprawiedliwości zdaje sobie sprawę z wagi instytucji biegłego w postępowaniu sądowym i dba w miarę swoich możliwości o to, by wysoki poziom wiedzy specjalistycznej wyrażony w opiniach, które stanowią dowód w sprawie, znajdował też należytą satysfakcję materialną.    Uznając potrzebę uregulowania należności świadków, biegłych, specjalistów i tłumaczy w postępowaniu sądowym, w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są aktualnie prace nad przygotowaniem projektu ustawy, która kompleksowo ureguluje ten problem. Pozwoli to na dostosowanie rozstrzygnięć w niej zawartych stosownych do zmian, jakie zaszły na przestrzeni ostatnich lat zarówno w zasadach postępowania sądowego, jak i w stosunkach społeczno-ekonomicznych.    Podsekretarz stanu    Wojciech Jasiński    Warszawa, dnia 9 stycznia 2001 r.