Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowania nauki i działań w zakresie polityki naukowej

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem pana marszałka z dnia 29 stycznia 2001 r., nr SPS-0202-5594/01, w załączeniu przekazuję odpowiedź na interpelację pana posła Jana Zaciury w sprawie finansowania nauki i działań w zakresie polityki naukowej, przesłaną na podstawie art. 118 ust. 6 regulaminu Sejmu.    W związku z zawartymi w interpelacji pytaniami informuję, co następuje:    1. Jakie są założenia polityki naukowej państwa do roku 2020 z uwzględnieniem naszego wejścia do NATO oraz Unii Europejskiej?    Po raz pierwszy w Polsce ˝Założenia polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa˝ zostały opracowane przez Komitet Badań Naukowych w 1993 r. Dokument ten został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 20 lipca 1993 r. Uzupełnieniem do ˝Założeń˝ były ˝Preferowane kierunki badań naukowych i prac rozwojowych dla zwiększenia innowacyjności polskiej gospodarki˝, przyjęte przez Radę Ministrów w dniu 16 stycznia 1996 r. W załączeniu tekst ˝Założeń polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa˝.*)    Oceniając wykonanie ˝Założeń polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa˝, należy stwierdzić, iż nie zrealizowano jedynie prognozowanych wielkości nakładów finansowych na badania naukowe i prace rozwojowe, np. w 1995 r. prognozowano na naukę 1,1% PKB z budżetu i 0,4% PKB środków pozabudżetowych, a zrealizowano jedynie 0,5% PKB z budżetu i 0,32% PKB ze środków pozabudżetowych. Uwzględniając trudności państwa w zwiększaniu nakładów budżetowych na naukę, Komitet Badań Naukowych w ramach polityki innowacyjnej, określonej w przyjętych przez Radę Ministrów dokumentach rządowych (˝Założenia polityki proinnowacyjnej państwa˝ i ˝Założenia polityki innowacyjnej państwa do 2002 r.˝ - teksty dokumentów w załączeniu)*), zainicjował szereg rozwiązań systemowych ułatwiających uzyskanie na ten cel środków pozabudżetowych. Rozwiązania te, stymulujące innowacyjne zachowania przedsiębiorców i zwiększające konkurencyjność polskiej gospodarki, mimo że są zbliżone do rozwiązań funkcjonujących w krajach wysoko rozwiniętych, nie dają proporcjonalnych rezultatów. Dlatego w prowadzonych przez Komitet Badań Naukowych - we współpracy z zainteresowanymi naczelnymi i centralnymi organami administracji rządowej - pracach nad systemowymi rozwiązaniami o charakterze ekonomiczno-finansowym i prawno-organizacyjnym w sferze nauki i gospodarki koncentrowano się przede wszystkim na utrzymaniu i doskonaleniu obowiązujących instrumentów ekonomicznych i podatkowych, motywujących przedsiębiorców do zwiększenia działalności innowacyjnej.    Bardzo ważny czynnnik decydujący o założeniach polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa stanowi wielkość nakładów finansowych na naukę w latach najbliższych, jak również prognoza tych nakładów w dłuższej perspektywie czasowej. Komitet Badań Naukowych opracował materiał pt. ˝Długookresowy program rozwoju nauki 2000-2010˝, który przesłano przy piśmie przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 22 czerwca 1999 r., nr AW-177-35/99, panu Leszkowi Balcerowiczowi, byłemu wiceprezesowi Rady Ministrów i ministrowi finansów. Materiał ten zawiera dwa wieloletnie warianty wzrostu nakładów finansowych na naukę. Pierwszy zakłada równomierny 15% realny wzrost nakładów na naukę z budżetu państwa, natomiast drugi przewiduje skokowy wzrost nakładów w 2001 r. do 0,6% PKB, a w dalszych latach wzrost wolniejszy (poniżej 10%), zmierzający ku temu, by w latach 2009-2010 osiągnąć poziom 1% PKB. W obu wariantach założono szybszy wzrost nakładów na naukę ze źródeł pozabudżetowych. Nakłady te miałyby rosnąć ok. 20% rocznie, osiągając 1% PKB w latach 2007-2008. Dodatkowe środki finansowe na naukę byłyby przeznaczone na następujące cele:    a) inwestycje, w głównej mierze aparaturowe i infrastrukturalne, zapobiegające dekapitalizacji aparatury oraz rozwijające infrastrukturę informatyczną do poziomu europejskiego,    b) wzrost płac pracowników nauki, a przez to zlikwidowanie groźby powstania luki pokoleniowej oraz ograniczenie wieloetatowości,    c) stworzenie podstaw do praktycznej realizacji polityki naukowej państwa poprzez zwiększanie środków, głównie w obszarach priorytetowych,    d) zapewnienie środków niezbędnych przy restrukturyzacji instytucji finansowych z budżetu nauki, a w szczególności jednostek badawczo-rozwojowych oraz wspieranie przepływu kadr badawczych do przemysłu,    e) zapewnienie silnego wsparcia polskim jednostkom uczestniczącym w 5 Ramowym Programie Unii Europejskiej,    f) rozwój innowacyjności poprzez wzmacnianie więzi pomiędzy pracami badawczymi i rozwojowymi i stworzenie skutecznych mechanizmów transferu technologii.    Powyższe propozycje nie zyskały dotychczas aprobaty ministra finansów, a w konsekwencji statusu projektu rządowego. W toku prac nad budżetem państwa na 2001 r. KBN ponownie postulował pierwszy wariant wzrostu nakładów finansowych na naukę.    Według Ministerstwa Finansów w aktualnej sytuacji gospodarczej w najbliższych latach nie jest możliwy tak duży wysiłek finansowy państwa zarówno w odniesieniu do propozycji nakładów budżetowych, jak również w odniesieniu do stymulowania (głównie przez ulgi podatkowe) nakładów pozabudżetowych.    Zgodnie z dokumentem rządowym pt. ˝Polska 2025 - długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju˝, przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 26 lipca 2000 r., przyspieszenie i utrzymanie na relatywnie wysokim poziomie stałego wzrostu gospodarczego przy jednoczesnym wzroście efektywności wykorzystania surowców i paliw, zastosowaniu alternatywnych, odnawialnych źródeł energii, recyklingu, odnowie zasobów przyrody - co wynika z koncepcji trwałego i zrównoważonego rozwoju - wymagać będzie stałego rozwoju nowoczesnych technologii oraz transferu tych technologii, a więc rozwoju nauki i badań. Rozwój nauki i technologii, w szczególności technologii ˝przyjaznych˝ środowisku, wymaga bardzo dużych nakładów finansowych i zrozumienia tej roli przez społeczeństwo i kręgi polityczne. Wysokie nakłady na naukę oraz związaną z nią sferę badawczo-rozwojową były jednym z głównych czynników dynamizujących wzrost gospodarczy wielu współczesnych państw, jak np. Irlandia, Finlandia czy kraje Azji Wschodniej, w których nakłady na naukę sięgają 2-3% PKB. W Polsce nakłady na naukę są niskie i zmniejszyły się z 1,16% PKB w 1991 r. do bardzo niskiego poziomu 0,72% w 1999 r. (finansowanie z budżetu odpowiednio z 0,76% do 0,46% PKB).    W kwestii wzrostu nakładów na sferę B+R znaczące miejsce przypadnie z pewnością przedsiębiorstwom, które coraz większą wagę przywiązują do wzrostu efektywności wykorzystywanych technologii. Proces ten będzie jednak występował dopiero w dalszej perspektywie czasowej. W najbliższych latach nieodzowna jest pomoc finansowa państwa. Będzie ona także potrzebna w dalszej perspektywie w takich dziedzinach, jak rozwój nauk humanistycznych i przyrodniczych oraz badania podstawowe. Obecnie trudno oczekiwać pełnego włączenia przedsiębiorstw w realizację polityki rządu w tym zakresie.    Statystyki międzynarodowe pokazują, że w krajach gospodarki rynkowej nakłady na B+R szybko rosną wraz ze wzrostem PKB per capita. Znane oceny ekspertów stwierdzają, że kraje Europy Środkowowschodniej, w tym Polska, wydają obecnie na naukę relatywnie więcej niż wynikałoby z osiągniętego poziomu gospodarczego. Trzeba jednak mieć na uwadze, że problem tkwi nie tylko w wartościach względnych, ale też w wymiarze bezwzględnym, dyktowanym poziomem ˝masy krytycznej˝ koniecznej do tego, by nauka mogła skutecznie wspierać politykę edukacyjną i innowacyjną państwa.    Zgodnie z planem prac rządu na 2001 r. minister nauki - przewodniczący KBN został zobowiązany do przedłożenia nowych założeń polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa do końca czerwca br. Dokument ten przygotowywany jest na podstawie znowelizowanej ustawy o Komitecie Badań Naukowych. Ustawa ta otwiera szersze możliwości dostosowania polskiego systemu badań do warunków nowoczesnego prowadzenia działalności naukowej z silnym akcentem na elastyczność instrumentów przygotowywania decyzji o finansowaniu badań i na współpracę międzynarodową. W najbliższym 20-leciu nauka w Polsce powinna być dostosowywana do postępującej globalizacji badań nad najpoważniejszymi problemami poznawczymi i technologicznymi, a jednocześnie musi rozwijać potencjał wspierający lokalną (krajową i regionalną) innowacyjność przedsiębiorstw, głównie małych i średnich. Rozwijać też należy badania obejmujące tematykę lokalną, zwłaszcza te, dla których narzędziem opisu jest język etniczny, a przedmiotem badania - teksty kultury w tym języku tworzonej. Należy także oczekiwać rosnącego udziału przedsiębiorstw w tworzeniu wiedzy - równolegle z tworzeniem tej wiedzy w instytucjach par excellence naukowych. Podstawowe znaczenie będzie miało włączenie się polskich instytucji i zespołów naukowych do coraz ściślejszej, wielostronnej i paneuropejskiej współpracy, w której wiodącą rolę będzie odgrywać Unia Europejska, jej programy ramowe (badań, rozwoju technicznego i prezentacji) oraz bardzo dynamicznie rozwijająca się idea europejskiego obszaru badań (European Research Area). Przewidujemy utrzymanie rozwojowego trendu współpracy w ramach struktur naukowych NATO, chociaż wymiar tej współpracy jest znacznie mniejszy w porównaniu ze współpracą europejską. Zgodnie z założeniami polityki naukowo-technicznej państwa współpraca z zagranicą traktowana jest jako jedno z istotnych narzędzi służących podniesieniu efektywności prac badawczych i rozwojowych realizowanych przez jednostki krajowe.    Celem KBN było i jest tworzenie warunków ułatwiających kontakty dwustronne i wielostronne z partnerami zagranicznymi. Cel ten realizowany jest poprzez międzyrządowe umowy dwustronne i wielostronne (przystępowanie do organizacji międzynarodowych oraz wielostronnych programów lub inicjatyw), a także poprzez mechanizm wspierania finansowego priorytetowych kierunków współpracy. Wypełnienie stworzonych ram organizacyjnych treścią, tzn. wykorzystanie istniejących możliwości zależy już od aktywności samych jednostek. Należy dodać, że niezależnie od możliwości tworzonych przez KBN jednostki realizują współpracę wynikającą z licznych kontaktów bezpośrednich inicjowanych na szczeblu zainteresowanych instytucji, jak również samych naukowców.    Polityka dotycząca współpracy z zagranicą realizowana jest w trzech płaszczyznach:    - współpraca bilateralna - KBN w latach 1992-2000 przygotował i doprowadził do podpisania 20 nowych umów międzyrządowych o współpracy naukowo-technicznej z większością partnerów o uznanej pozycji międzynarodowej. Listę umów załączamy*);    - współpraca z organizacjami międzynarodowymi o charakterze naukowym - KBN wspierał przystępowanie Polski do organizacji, programów i inicjatyw międzynarodowych o znaczeniu światowym. W okresie ostatniego dziesięciolecia Polska uzyskała członkostwo m.in. w takich organizacjach, jak: CERN w Genewie (1991), COST (1991), EUREKA (1995), ICGEB (Międzynarodowe Centrum Inżynierii Genetycznej i Biotechnologii - 1998), EMBC (Europejska Konferencja Biologii Molekularnej - 1999). W tej grupie działań należy wymienić także tworzenie międzynarodowych instytutów badawczych, np. Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej (umowa z UNESCO) czy też Polsko-Francuskiego Centrum Biotechnologii Roślin (umowa z Francją);    - współpraca w ramach Unii Europejskiej - jest to obecnie priorytet we współpracy z zagranicą. Formalne podstawy współpracy zostały określone w decyzji Rady Stowarzyszenia RP-UE z 1999 r. o stowarzyszeniu Polski z Piątym Programem Ramowym Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji UE (5PR). Jak wiadomo, Polska wnosi z tytułu stowarzyszenia z 5PR składkę w kwocie przekraczającej 160 mln euro na cały okres funkcjonowania 5PR. Składka ta w blisko 50% jest finansowana ze środków PHARE. Z drugiej strony polskie zespoły naukowe, podobnie jak ma to miejsce w odniesieniu do zespołów z krajów członkowskich UE, uzyskują w trybie konkursowym dofinansowanie swego uczestnictwa w projektach 5PR. Środki przyznane przez Komisję Europejską według stanu na 30 listopada 2000 r. wynoszą blisko 39 mln euro. Korzyści z tytułu uczestnictwa w 5PR należy mierzyć nie tylko kwotą dofinansowania uzyskanego ze strony UE, lecz także uzyskaniem dostępu do najnowocześniejszych technologii o poważnym potencjale wdrożeniowym oraz możliwością uczestniczenia w pracy konsorcjów międzynarodowych tworzonych dla realizacji wspólnych projektów. Priorytet nadany przez KBN uczestnictwu w 5PR znajduje swój wyraz w mechanizmach wspierania finansowego jednostek, które pomyślnie przechodzą kwalifikację konkursową w 5PR. Zostało to uregulowane dwiema uchwałami KBN: nr 34/2000 oraz nr 35/200 (teksty w załączeniu)*). Bardziej szczegółowe informacje na temat 5PR przytoczone są w dalszej części materiału.    KBN przywiązuje także duże znaczenie do uczestnictwa w programach naukowych NATO oraz OECD (informacje na ten temat podajemy w pkt. 2 materiału).    2. Jak jest wykorzystywany nasz potencjał naukowy w ramach współpracy europejskiej?    A. Informacja o uczestnictwie Polski w Piątym Programie Ramowym UE    W dniu 4 września 1999 r. weszła w życie decyzja Rady Stowarzyszenia między Unią Europejską a Polską o uczestnictwie Polski w Piątym Programie Ramowym Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji Unii Europejskiej (5PR). Polscy naukowcy uczestniczą więc w największym europejskim i światowym programie badań naukowych, dysponującym w latach 1998-2002 budżetem blisko 15 mld euro.    Komitet Badań Naukowych rozpoczął starania o przystąpienie Polski do 5PR w drugiej połowie 1996 r., co znalazło swój wyraz w wystąpieniu przewodniczącego KBN podczas spotkania ministrów ds. nauki w Brukseli w maju 1997 r. i zostało potwierdzone pismem przewodniczącego do komisarza ds. badań naukowych w Komisji Europejskiej z 26 sierpnia 1997 r. Podstawą prawną udziału polskich jednostek naukowych i badawczo-rozwojowych oraz przedsiębiorstw w 5PR jest decyzja Rady Stowarzyszenia UE - Polska nr 4/99 z 4 sierpnia 1999 r., która weszła w życie po 30 dniach od daty podjęcia, czyli 4 września 1999 r.    Składka Polski do 5PR została określona na podstawie stosunku produktu krajowego brutto w Polsce i w Unii Europejskiej (to samo dotyczy odpowiednio innych krajów uczestniczących w 5PR), przy czym KBN wynegocjował z KE degresywne obniżenie składki w poszczególnych latach programu o ustalone wartości procentowe. Ponadto KE zgodziła się, żeby blisko 50% tak obliczonej składki pokryte zostało z przyznanych Polsce środków z programu PHARE.    KBN wspiera udział polskich jednostek naukowych i badawczo-rozwojowych w 5PR i prowadzi szeroko zakrojoną akcję promocyjną programu. Jednostki, które realizują przedsięwzięcia dofinansowane z budżetu 5PR, mogą ubiegać się o dodatkowe dofinansowanie z KBN w ramach wymaganego wkładu krajowego do tych przedsięwzięć. Ponadto w przypadku projektów nieprzyjętych do realizacji w ramach konkursu, a ocenionych przez Komisję jako co najmniej dobre, jednostki krajowe mogą otrzymać ryczałtowe dofinansowanie na podtrzymanie współpracy z partnerami zagranicznymi i pokrycie kosztów ponownego złożenia wniosku.    Informacje o 5PR są upowszechniane przez dofinansowane przez KBN punkty kontaktowe. Krajowy Punkt Kontaktowy 5PR został utworzony przy Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN w Warszawie, zaś w ubiegłym roku działały koordynowane przezeń 24 regionalne i branżowe punkty kontaktowe.    Według danych Krajowego Punktu Kontaktowego 5PR z końca ubiegłego roku w konkursach programu uczestniczyło dotychczas ogółem ponad 140 tys. zespołów badawczych, w tym 1879 z Polski. Pomyślnie udział ten zakończył się dla 343 polskich jednostek, które realizują lub wkrótce realizować będą 248 projektów. Dotacja dla nich z budżetu 5PR wyniesie blisko 39 mln euro. Zgodnie z wcześniejszymi decyzjami Komitetu Badań Naukowych trwa dofinansowywanie działań związanych z uczestnictwem Polski w 5PR. Na podstawie stosownych regulacji Komitet Badań Naukowych przyznał do końca ubiegłego roku 11 118 770 zł dofinansowania dla łącznie 80 jednostek naukowo-badawczych uczestniczących w 5PR; dofinansowanie to ma na celu pokrycie części wkładu własnego polskiej instytucji do budżetu projektu. W budżecie KBN zarezerwowano środki na analogiczne wspieranie finansowe dalszych projektów, które zostaną przyjęte do realizacji przez KE. Równolegle ma miejsce dofinansowywanie tych polskich zespołów, których projekty nie zostały zatwierdzone przez Komisję Europejską do realizacji, pomimo uzyskania pozytywnej oceny za wartość naukową. KBN przyznał do końca 2000 r. łącznie 1 860 000 zł dla 124 jednostek na koszty kontynuowania współpracy z partnerami zagranicznymi i ponowne przygotowanie wniosku do 5PR.    W dniu 14 grudnia 2000 r. w Przedstawicielstwie RP przy UE w Brukseli odbyła się konferencja ˝Polish Road to the European Research Area˝ z udziałem m.in. ministra nauki, przewodniczącego KBN prof. Andrzeja Wiszniewskiego i członka KE odpowiedzialnego za badania naukowe i rozwój techniczny Philippe Busquina. Konferencja ta posłużyła głównie jako okazja do zaprezentowania wobec wysokich urzędników KE polskiej polityki naukowej i jej powiązań z gospodarką i systemem edukacyjnym. Jej ważnym punktem było zaprezentowanie wyników dotychczasowego udziału Polski w 5PR. W swoim wystąpieniu komisarz Philippe Busquin odniósł się m.in. do woli Komisji Europejskiej kontynuowania wysiłków zmierzających do pełnej integracji krajów kandydujących do UE z Europejskim Obszarem Badawczym, inicjatywą zmierzającą do zdynamizowania sfery badań naukowych i postępu technicznego w Europie. Zwrócił też uwagę na znaczący sukces polskich jednostek starających się o status ˝centrum doskonałości˝ - jest ich 9 - i stwierdził, że wsparcie finansowe przez KE uczyni je bardziej atrakcyjnymi dla badaczy z krajów członkowskich UE oraz będzie sprzyjało ich zbliżeniu do czołówki naukowej krajów UE.    B. Inicjatywa Eureka    Eureka jest inicjatywą europejskich państw zainteresowanych wspieraniem współpracy pomiędzy partnerami z obszaru przemysłu i badań. Celem tej współpracy jest umacnianie pozycji przemysłu europejskiego na rynkach światowych, wprowadzanie na te rynki wyrobów, technologii i usług wysokiej klasy, wzmacnianie produktywności i konkurencyjności gospodarki europejskiej poprzez promowanie i wspieranie biznesu innowacyjnego. Inicjatywa Eureka została powołana decyzją 17 państw zachodnioeuropejskich i Wspólnoty Europejskiej w 1985 r. W 1992 r. zapadła decyzja o możliwości włączenia do grona członków państw Europy Środkowej i Wschodniej. Obecnie członkami Inicjatywy Eureka są Unia Europejska i 29 państw.    W wyniku działań KBN w 1995 r. nastąpiło przyjęcie Polski do Eureki. Spośród 59 projektów Eureki z udziałem partnerów polskich 36 jest obecnie realizowanych, 14 zostało ukończonych, 4 zostały przerwane, 5 jest w trakcie negocjacji.    W latach 1991-2000 KBN dofinansowywał 38 projektów. W roku 2000 KBN dofinansował realizację 18 projektów w wysokości 3 464 556 zł (w tym 4 nowe, rozpoczęte w 2000 r. projekty na kwotę 883 800 zł). Z 14 zakończonych projektów wymierne sukcesy uzyskano w przypadku 11 projektów. Są to:    - wdrożenie nowego rozwiązania w praktyce przemysłowej w Polsce i za granicą,    - sprzedaż licencji na stosowanie technologii,    - opatentowanie nowych wynalazków,    - wyróżnienia w ogólnopolskich konkursach: Polski Produkt Przyszłości 1999 i 2000,    - zgromadzenie materiałów badawczych i uzyskanie stopnia doktora.    Na podstawie realizacji aktualnych projektów można przyjąć, że większość z nich zakończy się podobnymi sukcesami.    W ostatnich latach ze względu na wzrastającą liczbę członków Eureki coraz większego znaczenia nabiera współpraca o wymiarze regionalnym:    - współpracę w regionie Europy Środkowej i Wschodniej promuje Austria,    - współpracę w regionie Morza Bałtyckiego promuje Szwecja. KBN podjął decyzję o dofinansowaniu konferencji Polsko-Szwedzkie Forum Innowacji Współpracy - Warszawa, 28-29 marca 2001 r.    Szczególnie interesujące dla Polski dziedziny w ramach Eureki to: transport, produkcja żywności, przemysł chemiczny, turystyka.    C. COST    Europejski Program Współpracy w Dziedzinie Badań Naukowo-Technicznych (European Cooperation in the Field of Scientific and Technical Research), znany pod akronimem COST, to utrzymywana wspólnie przez 32 państwa europejskie struktura instytucjonalna, której zadaniem jest organizowanie multilateralnej współpracy naukowo-technicznej krajów członkowskich. COST umożliwia koordynację na szczeblu europejskim przedsięwzięć badawczych o określonej tematyce prowadzonych w różnych krajach w ramach tzw. Akcji COST, stanowiących rodzaj parasola, pod osłoną którego wykonywanych jest wiele pojedynczych projektów mających wspólny cel ogólny. Aktualnie realizowane są 173 Akcje COST w ponad 20 dziedzinach badań - polscy uczeni biorą udział w 74 z nich.    COST powstał w 1971 r. z inicjatywy ówczesnej EWG, niemniej jednak nie jest to program wspólnotowy. Efektem trendów, które pojawiły się po likwidacji ˝żelaznej kurtyny˝, była podjęta w czasie konferencji ministerialnej w Wiedniu w 1991 r. decyzja o przyjęciu w poczet pełnoprawnych członków COST Czechosłowacji, Węgier, Polski i Islandii.    Program COST obejmuje obecnie 32 kraje: 15 państw tworzących Unię Europejską oraz Bułgarię, Republikę Czeską, Chorwację, Cypr, Estonię, Islandię, Litwę, Łotwę, Maltę, Norwegię, Polskę, Rumunię, Słowację, Słowenię, Szwajcarię, Turcję i Węgry. Izrael uzyskał status kraju współpracującego z programem.    Od chwili swego powstania program COST ukierunkowany jest na prowadzenie badań podstawowych oraz prac badawczych stanowiących pomost pomiędzy badaniami podstawowymi a pracami rozwojowymi (tzw. precompetitive research), przy czym duża waga przywiązywana jest do projektów zorientowanych na potrzeby społeczne. Obecnie w ramach programu prowadzone są prace w następujących dziedzinach: informatyka, telekomunikacja, transport, oceanografia, badania materiałowe, ochrona środowiska, meteorologia, rolnictwo i biotechnologia, technologia żywności, nauki społeczne, badania medyczne, inżynieria budowlana, leśnictwo i gospodarka drzewna, chemia oraz fizyka.    Wzrost udziału polskich uczonych w Akcjach COST obrazuje poniższa tabela: Rok 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Liczba akcji z udziałem Polski 5 21 32 37 43 41 51 59 74    Od 1996 r. KBN wspiera udział polskich uczonych w programie COST w formie SPUB-M. Wielkość wsparcia obrazuje poniższa tabela: Rok 1996 1997 1998 1999 2000 Liczba dotacji 6 13 22 46 49 Kwota dotacji (zł) 331 450 668 570 1 455 450 4 947 162 5 165 470    D. Współpraca w ramach Programu Naukowego NATO    Z chwilą uzyskania przez Polskę członkostwa NATO istniejąca wcześniej współpraca zyskała mocniejszą podstawę. Polscy badawcze i instytucje naukowo-badawcze brali udział we wszystkich podprogramach PN NATO (z wyjątkiem Computer Networking): Science Fellowships, Science for Peace i Cooperative Science & Technology.    a) Science Fellowships    W styczniu 2000 r. powołano Krajową Administrację Naukowego Programu Stypendialnego NATO. W roku 2000 przeprowadzono dwa konkursy stypendialne, wiosenny (w kwietniu) i jesienny (w październiku). Ogółem przyznano 44 stypendia dla badaczy polskich w krajach NATO i 12 dla naukowców z krajów partnerskich - na kontynuację badań w Polsce. W ramach Programu Stypendialnego Polska otrzymała w 2000 r. 19 680 MBEF (+ 19 680 MBEF niezrealizowane z 1999 r., a wykorzystane w roku ubiegłym).    b) Cooperative Science & Technology    W ramach tego programu polskie jednostki badawcze i polscy naukowcy uczestniczyli w szeregu warsztatów badawczych NATO (Advanced Research Workstów) i otrzymali kilkadziesiąt grantów na dofinansowanie spotkań badawczych (Collaborative Linkage Grants).    c) Science for Peace    W ramach SfP w 2000 r. realizowano 6 wielostronnych projektów badawczych (patrz tabela 1) NATO z udziałem polskich instytucji. Polskie zespoły uzyskały w 2000 r. łączne dofinansowanie ze środków NATO w wysokości ok. 10 MBEF.    E. Współpraca Polski z OECD w dziedzinie nauki    Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) została utworzona na mocy Konwencji Paryskiej z 16 grudnia 1960 r. Obecnie grupuje 30 najbardziej rozwiniętych państw, w tym od niedawna Czechy, Węgry, Polskę, Koreę Południową i Słowację. Polska została formalnie 28 członkiem organizacji 22 listopada 1996 r.    Zadaniem OECD jest koordynacja polityki społeczno-ekonomicznej krajów członkowskich w celu stymulowania wzrostu gospodarczego, zatrudnienia, rozwoju społecznego oraz międzynarodowego handlu i przepływów kapitałowych, a także inwestycji zagranicznych, usług, nowoczesnych technologii, innowacji i badań naukowych.    Komitet Badań Naukowych jest odpowiedzialny za działania Polski na forum:    1) Komitetu ds. Polityki Naukowej i Technicznej OECD, w ramach którego działają następujące grupy:    - Grupa Robocza ds. Polityki Technicznej i Innowacyjnej,    - Grupa Robocza ds. Biotechnologii,    - Global Science Forum,    - Grupa Ekspertów Krajowych ds. Wskaźników Naukowych i Technicznych (KBN współpracuje w ramach tej grupy z Głównym Urzędem Statystycznym będącym koordynatorem współpracy).    2) Komitetu ds. Środowiska, konkretnie działającej w jego ramach Grupy Roboczej ds. Harmonizacji Regulacji w Biotechnologii.    OECD zajmuje się wieloma dziedzinami nauki, wśród których na szczególną uwagę zasługują: biotechnologia (bezpieczeństwo żywności, testy genetyczne, ksenotransplantacje, bezpieczna woda pitna, zdrowe starzenie, zrównoważony rozwój, statystyka), bioróżnorodność, genomika, neuroinformatyka, radioastronomia, fizyka wysokich energii, źródła neutronowe. Lp. Nazwa jednostki Tytuł i sygnatura projektu 1 Politechnika WarszawskaWydział Inżynierii Materiałowej NATO SfP 971930 - Nanokompozyty magnetyczne przeznaczone do wykorzystania w rdzeniach transformatorów i procesie chłodzenia magnetycznego 2 Instytut PodstawowychProblemów Techniki PAN NATO SfP 971888 - Diagnozowanie betonów i betonów wysokowartościowych przy zastosowaniu analizy strukturalnej 3 Politechnika WarszawskaWydział Elektronikii Technik Informatycznych NATO SfP 971989 - Opracowanie ultrafioletowych laserów generujących wysokiej jakości wiązki promieniowania dla zastosowań w mikroelektronice 4 Instytut MaszynPrzepływowych PAN NATO SfP 972685 - Development of a system based on a high power and high efficiency copper bromide laser for precision materials processing 5 Centrum BadańWysokociśnieniowych PAN NATO SfP 972443 - Strojenie ciśnieniowe diod laserowych i jego zastosowanie 6 Instytut Katalizy i FizykochemiiPowierzchni PAN w Krakowie NATO SfP 974378 - Catalytic Transformation of Gas Condensates into Gasoline High - Octane Additives    F. Umowy dwustronne o współpracy naukowo-technicznej zawarte przez Polskę. Państwo Rok podpisania Białoruś 1992 USA 1992 Indie 1993 Republika Korei 1993 Rosja 1993 Ukraina 1993 ChRL 1995 Brazylia 1996 Rumunia 1996 Słowenia 1996 Tajlandia 1996 Węgry 1996 Grecja 1998 Meksyk 1998 Republika Południowej Afryki 1998 Mongolia 1999 Wietnam 1999 Czechy 2000 Egipt 2000 Malezja 2000    3. Jakie powinno być finansowanie jednostek naukowo-badawczych w relacji do podobnych jednostek krajów europejskich, w budżetach których wydatki na płace stanowią wielokrotność przeciętnej płacy naszych naukowców?    Tak w krajach europejskich, jak i w Unii Europejskiej nie ma dyrektyw dotyczących finansowania jednostek sfery B+R. Wskaźnikiem porównywalnym w układzie międzynarodowym jest PKB per capita. Chociaż w Polsce jest on trzykrotnie niższy niż średnia krajów UE, to jednak wynika z niego, że Polska wydaje w relacji do PKB na naukę więcej niż inne kraje o zbliżonym, a nawet wyższym wskaźniku PKB per capita. Jeśli chodzi o płace pracowników naukowych, to według danych GUS przeciętne wynagrodzenie pracowników naukowych w 1999 r. w odniesieniu do przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w wysokości 1500 zł w sektorze przedsiębiorstw stanowiło wielokrotność:    1) jednostki naukowe PAN - 1,48 razy, w grupie profesorów - 2,84 razy,    2) jednostki badawczo-rozwojowe - 1,51 razy, w grupie profesorów - 2,91 razy,    3) szkoły wyższe - 1,52 razy, w grupie profesorów - 3,05 razy.    Komitet Badań Naukowych nie posiada danych dotyczących wynagrodzeń pracowników naukowych za granicą, co wyklucza możliwość dokonania proponowanych porównań.    W przypadku uzyskania dodatkowych środków z budżetu państwa na naukę Komitet Badań Naukowych przeznaczy te środki w szczególności na wzrost płac pracowników sfery nauki.    Z wyrazami szacunku    Minister    Andrzej Wiszniewski    Warszawa, dnia 16 lutego 2001 r.