Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie obowiązywania niezgodnych z konstytucją aktów wykonawczych wydanych przez prezesa Głównego Urzędu Miar

   W odpowiedzi na interpelację pana posła, działając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, uprzejmie wyjaśniam co następuje:    1. Ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r.: o utworzeniu Głównego Urzędu Miar, Prawo o miarach, Prawo probiercze (DzU nr 55, poz. 247, 248, 249 z późn. zm.), które weszły w życie 1 stycznia 1994 r. pod rządami ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (DzU nr 84, poz. 426 z późn. zm.), dała prezesowi Głównego Urzędu Miar umocowanie do stanowienia przepisów prawa.    Wydawane na ich podstawie przez prezesa Głównego Urzędu Miar akty wykonawcze o charakterze aktów normatywnych miały formę zarządzeń i były zgodne z obowiązującym stanem prawnym. Wynikało to również z praktyki wydawania normatywnych aktów wykonawczych przez centralne organy administracji państwowej w formie zarządzeń, co potwierdzają pisma dyrektora Departamentu Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 14 maja 1994 r. znak: P.V. 493/60/94 i Biura Prawnego Urzędu Rady Ministrów z dnia 20 maja 1994 r. znak: Pr.163/39/94, których kopie przesyłam w załączeniu.*)    Od 1994 r. prezes Głównego Urzędu Miar wydał na podstawie ustaw 408 zarządzeń, w tym m.in. zarządzenia w sprawie opłat za czynności organów administracji miar, wydawane corocznie w porozumieniu z ministrem finansów do 1996 r. i publikowane w ˝Monitorze Polskim˝. Wszystkie zarządzenia prezesa Głównego Urzędu Miar o charakterze normatywnym zostały zarejestrowane zgodnie z § 29 ust. 2 obowiązującej wtedy uchwały nr 20 Rady Ministrów z dnia 12 lutego 1991 r. w sprawie regulaminu prac Rady Ministrów (MP nr 7, poz. 47) w rejestrze przepisów prowadzonym przez ministra sprawiedliwości.    Prezes GUM w celu wykonania delegacji ustawowych publikował inne zarządzenia w Dzienniku Urzędowym Miar i Probiernictwa, do czego był upoważniony na mocy art. 7 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Miar (DzU nr 55, poz. 247, z późn. zm.).    2. Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (DzU nr 78, poz. 483) wyczerpująco określa formy, w jakich mogą być wydawane powszechnie obowiązujące przepisy prawa, ale nie zawiera unormowań dotyczących utraty mocy aktów prawnych wydanych przed wejściem jej w życie. W związku z powyższym, jak również w zgodzie z komentarzem do ˝Prawa administracyjnego˝ pod redakcją Marka Wierzbowskiego (Wydawnictwo Prawnicze PWN, 1999 r., str. 45) oraz ze stanowiskiem Rady Legislacyjnej, reprezentowanej przez prof. dr hab. Sławomirę Wronkowską w sprawie wykładni art. 241 ust. 6 Konstytucji RP oraz niektórych problemów konstytucyjnego systemu źródeł prawa (˝Przegląd Legislacyjny˝ nr 1-2/98), konstytucja nie pozbawia a priori mocy powszechnie obowiązującej aktów prawnych nieodpowiadających wymogom konstytucyjnym.    3. Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., w związku z takim, a nie innym brzmieniem rozdz. 3 ˝Źródła prawa˝, rodzi różne interpretacje prawne, jak również stwarza niebezpieczeństwa i zagrożenia w stosunku do funkcjonowania centralnych organów administracji rządowej. Mówił o tym obszernie pan prof. Michał Kulesza w referacie pt. ˝Źródła prawa i przepisy administracyjne w świetle nowej konstytucji˝, a także w podsumowaniu dyskusji, oraz prezes Głównego Urzędu Miar w swoim wystąpieniu na konferencji naukowej ˝Konstytucja RP w praktyce˝ (materiały z konferencji, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa, sierpień 1999 r., str. odpowiednio 87-96, 119-124 i 106-109, których kopie przesyłam w załączeniu). Pan prof. Michał Kulesza przedstawił na tej konferencji tezę, że istnieje taka kategoria prawna, jak zarządzenia administracyjne, która nie należy do źródeł prawa, a należy do prawnych form działania administracji. Bez stosowania tej formy centralne organy administracji państwowej nie są w stanie wykonywać prawidłowo swych funkcji. O ile wiem, nie został do chwili obecnej przedstawiony dowód na fałszywość tej tezy.    4. W celu dostosowania m.in. ustaw dotyczących zakresu działania prezesa GUM do Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. prezes Rady Ministrów we wrześniu 1999 r. skierował do Sejmu RP projekt ustawy o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych (przez centralne organy administracji rządowej), zawierający zmiany dotyczące spraw poruszonych przez pana posła. Według posiadanych przeze mnie informacji Sejm RP w dniu 30 listopada 2000 r. uchwalił wyżej wymienioną ustawę, co może - po zakończeniu prac legislacyjnych - zamknąć ostatecznie problem wydawania przez kierowników urzędów centralnych zarządzeń, których podstawą prawną są ustawy przyznające organom centralnym takie kompetencje.    5. Jako urzędnik państwowy prezes GUM jest zobowiązany do wykonywania upoważnień ustawowych. W celu zapewnienia spójności i jednolitości systemu miar w Polsce, a także sprawnego funkcjonowania podległych urzędów i sprawowania nadzoru nad rzetelnością stosowania przyrządów pomiarowych oraz badania i cechowania wyrobów z metali szlachetnych, wprowadzanych do obrotu lub użytkowania, muszą być wydawane akty wykonawcze do ustaw. Z wykonania tych obowiązków prezes GUM składał wielokrotnie sprawozdania Sejmowi RP, Urzędowi Rady Ministrów i Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, jak również był kontrolowany przez inspektorów Najwyższej Izby Kontroli. Nigdy nie było żadnych zastrzeżeń dotyczących formy aktów wykonawczych w postaci zarządzeń prezesa GUM - z wyjątkiem przypadku, gdy, w moim przekonaniu absolutnie bezpodstawnie, wstrzymano druk zarządzenia prezesa GUM w sprawie opłat za czynności organów administracji miar, podpisanego w dniu 16 października 1997 r. w porozumieniu z ministrem finansów.    Zarządzenia, o których mowa, prezes GUM musi więc nadal wydawać, przynajmniej do czasu innego i jednoznacznego uregulowania tych kwestii przez ustawodawcę, bowiem aktualnie nikt inny nie jest w stanie, nie ma kompetencji bądź nie chce tego czynić.    6. Na pismo rzecznika Praw Obywatelskich pana prof. Andrzeja Zolla z dnia 8 września 2000 r. prezes GUM odpowiedział pismem z dnia 29 września 2000 r., zawierającym wiele argumentów, zamieszczonych w niniejszej odpowiedzi na interpelację pana posła. Ponieważ do dnia dzisiejszego rzecznik praw obywatelskich nie wystąpił z żadnymi nowymi uwagami, wydaje się uprawnionym stwierdzenie, iż uznał on wyjaśnienia prezesa GUM za wyczerpujące i przyjął je do wiadomości.    Na zakończenie przedstawiam odpowiedź na trzy zamieszczone w interpelacji pana posła pytania:    Ad 1. Nowelizacja ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. - Prawo o miarach (DzU nr 55, poz. 248, z późn. zm.), mająca na celu dostosowanie jej do Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., mogła nastąpić dopiero po wejściu konstytucji w życie, tj. po dniu 17 października 1997 r. Pierwsza z wymienionych przez pana posła ustaw - z dnia 19 marca 1997 r. o zmianie niektórych upoważnień do wydawania aktów wykonawczych (DzU nr 43, poz. 272), nowelizująca art. 18 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. - Prawo o miarach, została wydana przed uchwaleniem przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r. Konstytucji RP. Natomiast druga ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (DzU nr 121, poz. 770), nowelizująca ustawę - Prawo o miarach, dotyczyła jedynie art. 16 ust. 4 tej ustawy i polegała na zastąpieniu wyrazów ˝podmiotu gospodarczego˝ wyrazem ˝przedsiębiorcy˝. Ze względu na tematykę ustawy zmieniającej nie było w żadnej mierze możliwe dokonanie zmian ustawy - Prawo o miarach, polegających na dostosowaniu jej do Konstytucji RP.    Ad 2. Próby złota i innych metali szlachetnych zostały określone przez prezesa GUM w zarządzeniu nr 5 z dnia 18 stycznia 1994 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy - Prawo probiercze (DzU Miar i Probiernictwa nr 3, poz. 5, z 1996 r. nr 4, poz. 17 i z 1997 r. nr 6, poz. 28), w wykonaniu upoważnienia zawartego w art. 5 tej ustawy. Zarządzenie to zostało zarejestrowane w rejestrze przepisów prowadzonym przez ministra sprawiedliwości i ma moc obowiązującą, gdyż Konstytucja RP nie zawiera unormowań dotyczących utraty mocy aktów prawnych wydanych przed wejściem jej w życie.    Ad 3. Od dnia 17 października 1997 r. do dnia 8 grudnia 2000 r., w wyniku przeprowadzonych postępowań karno-administracyjnych funkcjonariusze administracji miar nałożyli 7150 mandatów karnych na kwotę 351 094 zł oraz skierowali 86 wniosków do kolegiów do spraw wykroczeń - z tytułu naruszenia art. 23 ustawy Prawo o miarach.    Prosząc o przyjęcie przez pana posła powyższych wyjaśnień, pozostaję z wyrazami szacunku    Prezes GUM    Krzysztof Mordziński    Warszawa, dnia 22 grudnia 2000 r.