Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie spadku dochodów rolników i przyszłości polskiego rolnictwa w kontekście wejścia do Unii Europejskiej

   Szanowny Panie Marszałku! Uzyskanie poprawy sytuacji w rolnictwie jest bardzo trudne i długotrwałe. Podejmowane przez rząd i Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wszechstronne działania na rzecz trwałej i doraźnej poprawy nie przynoszą szybkich efektów. Spowodowane jest to przede wszystkim skalą wieloletnich zaniedbań oraz ograniczoną możliwością wsparcia procesów przebudowy rolnictwa i wsi oraz koniecznością jednoczesnego stosowania coraz szerszej działalności interwencyjnej na rynku rolno-żywnościowym. W ostatnich dwóch latach dodatkową przyczyną pogorszenia sytuacji w rolnictwie było załamanie handlu towarami rolno-spożywczymi z Rosją, będącą głównym odbiorcą naszych produktów.    Dla przeciwdziałania niekorzystnym tendencjom podjęto zasadnicze decyzje odnośnie do kierunków rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich oraz przygotowania niezbędnych systemów i instytucji do wsparcia procesów rozwojowych. Opracowane zostały programy określające uwarunkowania, cele i środki realizacji zadań, przyjęte przez rząd i prezentowane w Sejmie RP (˝Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich˝, ˝Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa˝, ˝Pakt dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝).    Przygotowane zostały harmonogramy realizacji poszczególnych zadań, określono źródła finansowania, podjęto skuteczne działania na rzecz pozyskania środków z funduszy przedakcesyjnych i pożyczki Banku Światowego.    Na podkreślenie zasługuje fakt stałego konsultowania programów i instrumentów wsparcia ze stroną związkową. Powołany decyzją premiera zespół związkowo-rządowy współpracuje w sposób ciągły przy ustalaniu zarówno bieżących działań interwencyjnych na rynku rolnym, jak i rozwinięcia ˝Paktu dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝, stanowiącego wieloletni program działań na rzecz poprawy sytuacji w rolnictwie i na wsi.    Aktualnie ze stroną związkową dyskutowane są kierunki wsparcia przygotowujące polskie rolnictwo do integracji i pozwalające na jak najszersze korzystanie z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej, które z korzyścią dla rolnictwa stosowane są przez ponad 40 lat w Unii Europejskiej.    Działania ujęte zostały w II okresach, z uwzględnieniem realnych możliwości finansowych i instytucjonalno-organizacyjnych:    1. Przed integracją (lata 2000-2002). Jest to okres przygotowania do pełnej integracji i zadania z tym związane są już realizowane. Zmierzają one do:    - prowadzenia interwencji na rynku rolnym sposobami zbliżonymi do występujących w Unii Europejskiej oraz w skali pozwalającej na poprawę sytuacji dochodowej w rolnictwie. Celem jest zwiększenie liczby gospodarstw rolnych o stabilnej sytuacji ekonomicznej, które będą w stanie skorzystać z potencjalnej możliwości wsparcia w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.    - wsparcia procesów modernizacyjnych w gospodarstwach rolnych, pozwalających na unowocześnienie procesów produkcji w gospodarstwach rozwojowych. Celem jest powiększenie grupy gospodarstw towarowych zdolnych do konkurencji w warunkach Unii Europejskiej oraz zdolnych do finansowania swojego rozwoju.    - przygotowania rolników do korzystania z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej finansowanych w krajach Unii Europejskiej ze środków unijnych. W momencie integracji każdy rolnik będzie mógł skorzystać z dotacji realizowanych w ramach Wspólnej Polityki Rolnej pod warunkiem złożenia stosownego wniosku na określone cele. Wystąpienie o dotację oznacza zgodę na kontrolę w gospodarstwie stwierdzającą zasadność wniosku, zgodność z rzeczywistością, oraz zgodę na określone warunki uzyskania pomocy, np. na odłogowanie części gruntów.    - przygotowania systemów i instytucji do realizowania w Polsce Wspólnej Polityki Rolnej i Polityki Strukturalnej na zasadach określonych prawem Unii Europejskiej. Wymaga to dostosowań prawnych oraz stworzenia agencji płatniczych wraz z terenowymi oddziałami, które administrowałyby i kontrolowały płatności z tytułu Wspólnej Polityki Rolnej.    2. Po integracji. Etap ten polegać będzie na stosowaniu prawa i sposobów wsparcia w pełni zgodnych z wynegocjowanymi ustaleniami.    Podstawowe znaczenie dla poprawy sytuacji w rolnictwie będą miały:    1. Interwencja na rynku wybranych produktów rolno-spożywczych.    W 2000 r. interwencja na rynku rolnym obejmie następujące produkty:    - pszenica konsumpcyjna - dopłaty bezpośrednie do skupu 3,3 mln ton w okresie lipiec-październik, skup interwencyjny 150 tys. ton do listopada. Stosowane będą ceny interwencyjne w wysokości 480 zł/tonę, a dopłaty wyniosą w lipcu-sierpniu 70 zł, we wrześniu 80 zł i w październiku 100 zł,    - żyto konsumpcyjne - dopłaty bezpośrednie do skupu 700 tys. ton, skup interwencyjny 100 tys. ton. Cena interwencyjna ustalona została na poziomie 330 zł/tonę, a dopłaty w wysokości 45 zł w lipcu-sierpniu, 50 zł we wrześniu, 80 zł w październiku,    - masło - wykup interwencyjny 8 tys. ton po cenie 8,40 zł/kg    - odtłuszczone mleko w proszku - dopłaty do eksportu do wysokości 23 mln zł,    - półtusze wieprzowe - skup interwencyjny 40 tys. ton,    - rzepak i skrobia ziemniaczana - dopłaty do eksportu do wysokości 65,5 mln zł,    - miód pszczeli - wykup interwencyjny ok. 1,25 tys. ton.    Na działania interwencyjne w 2000 r. przeznaczy się 814,2 mln zł, niezależnie od kosztów związanych z utrzymaniem zapasów.    Od 2001 r. przewiduje się zastosowanie nowych instrumentów interwencyjnych, na wzór stosowanych w UE, które będą następnie testowane i modyfikowane. Będą to:    - licencjonowanie eksportu wieprzowiny, odtłuszczonego mleka w proszku, skrobi, cukru,    - subsydiowanie prywatnego przechowalnictwa masła i wieprzowiny,    - stosowanie systemu opłat produkcyjnych pobieranych od producentów buraków cukrowych i cukru,    - kontrola zapasów cukru i system pobierania składek na magazynowanie i kompensowanie kosztów przechowywania cukru,    - subsydiowanie spożycia mleka w szkołach i przedszkolach.    Od 2002 r. przewiduje się wprowadzenie następujących instrumentów:    - licencjonowanie eksportu i importu pozostałych produktów objętych w UE tym instrumentem,    - rozszerzy się skup interwencyjny o inne zboża,    - stosować się będzie dopłaty do dalszego przetwórstwa masła i mleka odtłuszczonego w proszku wykorzystywanego na pasze,    - wprowadzi się system administrowania kwotami produkcyjnymi mleka,    - stosować się będzie dopłaty do produkcji cukru wykorzystywanego w przemyśle chemicznym i przeznaczonego na cele spożywcze,    - wprowadzony zostanie system premii i zwrotów produkcyjnych oraz dopłat kompensacyjnych dla producentów ziemniaka skrobiowego.    Od 2003 r., tj. po przewidywanej integracji z UE, stosowane będą wszystkie instrumenty interwencji na rynku stosowane w UE.    Przygotowany został harmonogram wdrażania poszczególnych instrumentów i prac dostosowawczych do stosowania wszystkich instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej i Polityki Strukturalnej.    Dla wsparcia procesów produkcyjnych stosowane są i będą w najbliższych latach dopłaty do kredytów obrotowych na zakup środków do produkcji rolnej oraz do skupu podstawowych płodów rolnych.    2. Inwestycje w gospodarstwach rolnych, zwłaszcza związane z unowocześnieniem gospodarstw i poprawą jakości produktów.    W 2000 r. inwestycje w gospodarstwach rolnych wspierane będą za pośrednictwem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa:    1) poprzez stosowanie preferencyjnego kredytowania na realizację:    - inwestycji w gospodarstwach rolnych z oprocentowaniem dla kredytobiorców w wys. 0,5 należnego bankowi oprocentowania,    - przedsięwzięć objętych branżowym programem restrukturyzacji i modernizacji mleczarstwa, z oprocentowaniem dla kredytobiorców w wys. 0,25 należnego bankowi oprocentowania,    - zakupów maszyn rolniczych do wspólnego użytkowania, oprocentowanych jak kredyty udzielane w ramach branżowego programu restrukturyzacji i modernizacji mleczarstwa,    2) w ramach programu SAPARD, który obejmuje inwestycje w gospodarstwach rolnych, przewidziano wsparcie w latach 2000-2006 zadań związanych z:    - poprawą wyposażenia gospodarstw w celu dostosowania ich do wymogów UE w zakresie standardów higienicznych, ochrony środowiska oraz warunków utrzymania zwierząt,    - poprawą jakości produkcji rolnej,    - zmianą profilu produkcji rolnej z uwzględnieniem dostosowania się do potrzeb rynku,    - wzmocnieniem konkurencyjności polskich gospodarstw rolnych w celu umożliwienia im sprostania konkurencji na rynku UE,    - poprawą warunków pracy w gospodarstwach rolnych,    - ukierunkowaniem produkcji zgodnie z naturalnymi warunkami środowiska przyrodniczego, zminimalizowaniem niekorzystnego oddziaływania produkcji rolnej na środowisko naturalne oraz zachowanie krajobrazu.    Wsparcie polegać będzie na dofinansowaniu:    - budowy, rozbudowy i modernizacji budynków gospodarczych do produkcji rolniczej wraz z zakupem wyposażenia i infrastrukturą,    - zakupu maszyn i urządzeń do produkcji rolnej, przechowalnictwa i podstawowego przetwórstwa prowadzonego na poziomie gospodarstwa oraz urządzeń służących do przygotowania produktów do sprzedaży,    - budowy, zakupu i instalacji urządzeń służących ochronie i poprawie stanu środowiska naturalnego (zwłaszcza poprawie gospodarki wodnej i ściekowej) oraz poprawie gospodarki energetycznej,    - urządzania i wyposażania pastwisk,    - zakupu stada podstawowego zwierząt gospodarskich.    3. Poprawa struktury obszarowej gospodarstw rolnych.    Zadanie to będzie realizowane w najbliższych latach kilkoma sposobami ze środków krajowych, a po przystąpieniu Polski do UE - w ramach Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa (FEOGA).    W 2000 r. wsparcie w tym zakresie będzie realizowane za pośrednictwem Agencji Restrukturyzacji i Moderni-zacji Rolnictwa poprzez:    - dopłaty do oprocentowania kredytów na zakup gruntów rolnych, do 100 ha użytków rolnych, oprocentowanych dla kredytobiorców w wys. 0,25 stopy redyskonta weksli przyjmowanych od banków do redyskonta przez NBP,    - dopłaty do oprocentowania kredytów na utworzenie lub urządzenie gospodarstw rolnych w ramach programu osadnictwa, oprocentowanych w zależności od rodzaju realizowanego przedsięwzięcia,    - dopłaty do oprocentowania kredytów na utworzenie lub urządzenie gospodarstw rolnych przez osoby, które nie ukończyły 40 roku życia, oprocentowanych w wys. 0,25 stopy redyskonta weksli przyjmowanych od banków do redyskonta przez NBP.    W okresie przedakcesyjnym ważnymi instrumentami poprawy struktury obszarowej będą:    - zmiany obszarowe gospodarstw (dobrowolne) w ramach programu scalania i wymiany gruntów, zamiany nieruchomości finansowane ze środków publicznych i realizowane przez publiczne służby geodezyjne,    - stosowanie przetargów ograniczonych dla rolników indywidualnych na zakup ziemi z Zasobów Skarbu Państwa,    - system rent strukturalnych (projekt ustawy w tym zakresie znajduje się w końcowej fazie uzgodnień). Zasady będą zbliżone do stosowanych w UE i polegać będą na przyznaniu emerytury w podwójnej wysokości tym rolnikom, którzy w wieku max. 5 lat przed wiekiem emerytalnym przekażą gospodarstwa młodym, wykształconym rolnikom na utworzenie lub powiększenie gospodarstw,    - zwiększenie roli dzierżaw wieloletnich. Ramy prawne dla dzierżaw prywatnych i ze skarbu państwa określi ustawa ustalająca prawa i obowiązki dzierżawców i wydzierżawiających.    W okresie po integracji w ramach działań strukturalnych współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji - Sekcja Gwarancji (środki towarzyszące) realizowane będą:    - renty strukturalne dla rolników,    - płatności kompensacyjne dla gospodarstw położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach naturalnych lub na obszarach, gdzie produkcja rolna podlega ograniczeniom ze względu na wymogi ochrony środowiska,    - programy ochrony środowiska w rolnictwie polegające na stosowaniu płatności rekompensujących rolnikom zmniejszenie dochodów z tytułu niskonakładowych metod gospodarowania i podjęcia dodatkowych zobowiązań w zakresie ochrony środowiska i krajobrazu,    - zalesianie gruntów rolnych.    4. Zwiększenie skuteczności ochrony przed nadmiernym lub dotowanym importem towarów rolno-spożywczych    W okresie przedakcesyjnym Polska stosować będzie instrumenty ochronne zgodnie ze zobowiązaniami podjętymi w ramach Rundy Urugwajskiej GATT/WTO i określone w umowach międzynarodowych zawartych przez Polskę. W jednym i drugim przypadku możliwe jest podjęcie działań ochronnych w warunkach zagrażających stabilizacji rynku krajowego. Podobnie jak w roku 1999 ochronie podlegają niektóre produkty:    - ustalono kwartalny podział kontyngentów WTO na mięso wołowe, wieprzowe i drobiowe, pszenicę, rzepak i cukier (po 25% w każdym kwartale);    - wprowadzono ograniczenia wielkości transz importowanego mięsa wieprzowego i drobiowego, masła, skrobi, cukru do 100 ton, pszenicy nie więcej niż 1500 ton, ziarna rzepaku nie więcej niż 50 ton, niektórych produktów skrobiowych, koncentratu pomidorowego nie więcej niż 20 ton;    - podniesiono stawki celne autonomiczne do poziomu stawek konwencyjnych na 4 grupy przetworów zbożowych (mąka, otręby, śruta, słód niepalony w postaci mąki);    - utrzymano wycofanie preferencji w imporcie przy ustanowieniu kontyngentów taryfowych dostępu do rynku:    - niektórych produktów skrobiowych z krajów CEFTA, Litwy i Łotwy,    - pszenicy z Czech i kukurydzy z Czech i Węgier,    - koncentratu pomidorowego z Węgier i Czech.    W latach 2001-2002 ochrona przed nadmiernym lub zbyt tanim importem będzie dostosowywana do sytuacji na rynku rolno-spożywczym. Od 2001 r. wprowadzane będzie sukcesywnie licencjonowanie importu, które w 2003 r. obejmie zakres produktów zgodny ze stosowanym w Unii Europejskiej.    Po integracji zniesione zostaną bariery w handlu zagranicznym towarami rolno-spożywczymi pomiędzy Unią Europejską i Polską, z tym że w stanowisku negocjacyjnym Polska zastrzegła sobie prawo wprowadzenia, w stosunku do państw członkowskich Unii Europejskiej, niezbędnych środków ochronnych w okresie 5 lat od daty akcesji (w sytuacjach poważnych zakłóceń na rynku rolnym).    Jednocześnie zewnętrzny poziom ochrony i jej zakres, zrównany ze stosowanem w UE, będzie w dużej mierze zależeć od zobowiązań, które podjęte zostaną w trakcie rokowań w WTO.    Polska po integracji przyjmie metody i instrumenty administrowania obrotem z zagranicą zgodnie z prawodawstwem UE. Oznacza to m.in. wprowadzenie w Polsce dodatkowych instrumentów ochrony rynku, stosowanych przez UE, jak np. minimalne ceny importowe, ceny wejścia.    Równolegle prowadzone będą działania na rzecz rozwoju przedsiębiorczości na wsi i tworzenia nowych miejsc pracy w zawodach pozarolniczych. Wspierane będzie tworzenie infrastruktury technicznej i społecznej na wsi sprzyjającej podejmowaniu na obszarach wiejskich działalności gospodarczej. W ten sposób tworzone będą warunki do pozyskania nowych dodatkowych dochodów przez ludność rolniczą lub całkowitego odejścia z pracy w rolnictwie.    Jak już przedstawiono powyżej, poprawę struktury obszarowej zamierza się osiągnąć poprzez tworzenie warunków z jednej strony do powiększania areału gospodarstw, a z drugiej strony do pozyskiwania dochodów z innych źródeł i rezygnacji z prowadzenia gospodarstw mało efektywnych. Nie zamierza się wprowadzać decyzji administracyjnych narzucających zmianę liczby gospodarstw.    W Polsce z ok. 2 mln gospodarstw tylko ok. 970 tys. produkuje głównie na sprzedaż, w tym niewiele ponad 100 tys. uzyskuje wartość produkcji towarowej na poziomie średniej lub powyżej uzyskiwanej w jednym gospodarstwie w Unii Europejskiej. Jednocześnie tylko w ok. 860 tys. gospodarstw w Polsce dochody z produkcji rolnej stanowią ponad 50% ogólnych dochodów gospodarstw.    Po integracji z Unią Europejską będą istniały możliwości prowadzenia gospodarstw małych, produkujących na własne potrzeby lub produkujących w niewielkim rozmiarze na rynki lokalne.    W przypadku sprzedaży produktów niezbędne będzie przestrzeganie wymogów jakościowych, warunkujących wprowadzenie towaru na rynek. Nie wszystkie gospodarstwa będą chciały podjąć inwestycje, niejednokrotnie kosztowne, dla spełnienia norm sanitarnych i osiągnięcia wymaganych standardów. Będą wtedy mogły ograniczyć produkcję tylko do własnych potrzeb lub podjąć starania o powiększenie produkcji i jej specjalizację. Oczywiste jest natomiast, że w Polsce, podobnie jak na całym świecie, nie będzie możliwości utrzymania rodziny tylko z pracy w gospodarstwie kilkuhektarowym o tradycyjnym modelu produkcji.    W Unii Europejskiej, w poszczególnych krajach, występuje duże zróżnicowanie areału gospodarstw. Np. gospodarstwa specjalizujące się w prowadzeniu winorośli, produkcji oliwek są niewielkie, natomiast produkujące zboża, bydło mleczne, trzodę chlewną są większe. Najbardziej pożądane są gospodarstwa średnie specjalistyczne, nie powodujące nadmiernej koncentracji produkcji zagrażającej środowisku naturalnemu.    Rząd wspiera tworzenie nowoczesnej infrastruktury handlu artykułami rolno-spożywczymi poprzez realizację resortowego i rządowego programu budowy rynków hurtowych i Warszawskiej Giełdy Towarowej. Wsparcie kapitałowe spółek rynków hurtowych ze strony budżetu państwa odbywało się za pośrednictwem agencji rządowych, które obejmowały akcje za gotówkę (ARiMR, ARR) bądź aport gruntów (AWRSP). Powstałe rynki hurtowe to nie tylko miejsca handlu artykułami rolnymi i spożywczymi udostępnione producentom rolnym i hurtownikom, lecz również miejsca, w których następuje koncentracja podaży, konfekcjonowanie, pakowanie, a także pozyskiwana i przetwarzana jest informacja rynkowa. Rynki hurtowe działają też w kierunku pozyskania możliwości eksportu nadwyżek polskiej produkcji rolnej.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Jerzy Plewa    Warszawa, dnia 30 maja 2000 r.