Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie międzynarodowej aktywności województw

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji nr 3682 posła na Sejm RP pana Jerzego Jaskierni w sprawie międzynarodowej aktywności województw, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów i w porozumieniu z ministrem spraw zagranicznych, przedkładam poniższe wyjaśnienia.    Obowiązujący stan prawny oraz aktualny system administracji publicznej stwarza nowe warunki do prowadzenia tak przez samorządy, jak i administrację rządową w województwie, efektywnej współpracy z zagranicznymi partnerami.    Zredukowanie liczby województw z 49 do 16 spowodowało powiększenie ich obszaru oraz potencjału demograficznego i ekonomicznego. Ponadto ustawodawstwo konstytuujące w nowym kształcie strukturę administracji publicznej stworzyło podstawy prawne do formułowania przez jednostki samorządu terytorialnego, w tym w szczególności województwa samorządowe, projektów rozwoju regionalnego. Zauważalne jest w szczególności zjawisko odradzania się związków ekonomicznych, społecznych i kulturalnych pomiędzy społecznościami zamieszkującymi obszary przygraniczne.    Zwiększenie samodzielności województw i nadanie im charakteru regionów z różnorodnymi powiązaniami historycznymi, ekonomicznymi i kulturalnymi spowodowało, że możliwe stało się podejmowanie działań mających na celu aktywizację lokalnych społeczności.    Efekty wprowadzenia reformy administracji publicznej w odniesieniu do współpracy międzynarodowej województw nie są jeszcze w pełni widoczne. Wynika to z faktu, że województwa muszą przyjąć indywidualne strategie rozwoju, w ramach których opracowane zostaną priorytety współpracy międzynarodowej. Jednak już w chwili obecnej zauważalne jest zainteresowanie samorządów możliwościami, jakie stwarza współpraca międzynarodowa, zarówno o charakterze transgranicznym, wynikającymi z naturalnych związków z sąsiadami, jak również z partnerami pochodzącymi niejednokrotnie z bardzo oddalonych regionów.    Obecne zaangażowanie podmiotów administracji publicznej, zarówno samorządowej, jak i rządowej, w problematykę współpracy międzynarodowej wskazuje na wagę, jaką przykładają one do tego rodzaju aktywności.    Reforma administracji publicznej nadała samorządowi województwa znaczne uprawnienia w zakresie prowadzenia współpracy z zagranicą (ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, rozdz. 6, art. 75, 76, 77 - DzU nr 91, poz. 576 z późn. zm.).    Stosownie do zapisu art. 75 sejmik województwa uchwala ˝Priorytety współpracy zagranicznej województwa˝ określające: główne cele współpracy zagranicznej, projekty geograficzne przyszłej współpracy oraz zamierzenia co do przystąpienia do międzynarodowych zrzeszeń regionalnych. Przy czym współpraca województwa ze społecznościami innych państw nie może zmierzać do osłabienia spoistości i integralności Rzeczypospolitej Polskiej i powinna być, stosownie do zapisów art. 76 cyt. ustawy, zgodna z prawem wewnętrznym, polityką zagraniczną państwa i jego międzynarodowymi zobowiązaniami w granicach zadań i kompetencji województwa.    Nadzór nad działalnością samorządu województwa sprawowany jest, zgodnie z ustawą o samorządzie województwa, na podstawie zgodności z prawem, odpowiednio przez prezesa Rady Ministrów, wojewodę i regionalną izbę obrachunkową, natomiast ˝Priorytety współpracy zagranicznej województwa˝, stosownie do zapisu art. 77 cyt. ustawy, mogą być uchwalane, po uzgodnieniu z właściwym ministrem spraw zagranicznych, za pośrednictwem wojewody.    W okresie styczeń 1999 r. - luty 2000 r. wszystkie województwa opracowały i przyjęły, zgodnie z obowiązującymi procedurami, ˝Priorytety współpracy zagranicznej województwa˝. W większości ˝Priorytetów˝ wojewódzkie władze samorządowe mocno podkreśliły związek strategii rozwoju regionu z przewidywaną współpracą z partnerami zagranicznymi. Przyjęto założenie, że skuteczna realizacja strategicznej koncepcji rozwoju regionu, zwłaszcza w województwach przygranicznych, w znacznej mierze związana będzie z rozwijaniem więzi gospodarczych, społecznych, kulturalnych, naukowych i turystycznych z najbliższym otoczeniem zagranicznym. Bardzo ważne jest, że formułując kierunki współpracy zagranicznej, wypowiedziano się za kontynuacją kontaktów zapoczątkowanych jeszcze w poprzednim układzie administracyjnym państwa.    Przedkładane ministrowi spraw zagranicznych do zatwierdzenia projekty ˝Priorytetów˝ odpowiadały pod względem merytorycznym wymogom ustawy o samorządzie województwa (art. 75). Nie odnotowano przypadków odmówienia przez ministra spraw zagranicznych zgody na ich przyjęcie.    Pozytywnie należy również ocenić wybór kierunków geograficznych zamierzonej współpracy zagranicznej. Z analizy istniejących aktualnie porozumień wynika dość zrównoważone podejście województw do współpracy z regionami państw - członków UE, a także z sąsiadami na granicy południowej i wschodniej.    Rozbudowane już obecnie partnerstwo regionalne z sąsiadami wschodnimi stwarza szanse, że po uzyskaniu członkostwa w UE Polska, jako państwo graniczne Unii, będzie w stanie przejmować rolę inspiratora międzynarodowej współpracy regionów na osi wschód - zachód, a więc odgrywać rolę zbliżoną do funkcji spełnianej przez wschodnie landy niemieckie wobec Polski po zjednoczeniu Niemiec.    W 1999 r. 14 województw zawarło 32 umowy lub przyjęło wspólne deklaracje o współpracy regionalnej. W rankingu nowo zawartych umów na czele są regiony Włoch, z którymi zawarto 14 umów, Francji - 4 umowy regionalne, Niemiec - 4 deklaracje o współpracy, następnie Danii - 3 umowy. Na kolejnych pozycjach znajdują się Litwa - 2 umowy oraz po jednej umowie - Szwecja, Węgry, Rosja, Ukraina. Z regionami włoskimi umowy zawarło 11 nowych województw, przy czym regiony Vento, Friula-Venezia-Gulia, Lombardia i Sardynia mają jako partnerów współpracy regionalnej po dwa województwa. W przypadku Francji trzy regiony mają umowy z czterema województwami (Nord-Pas-de-Calais posiada umowy z dwoma województwami: opolskim i śląskim).    Należy podkreślić, że obok współpracy międzyregionalnej, prowadzonej na podstawie umów i porozumień zawartych w latach poprzednich i w 1999 r. istnieje szeroka sieć współpracy transgranicznej z regionami przygranicznymi wszystkich sąsiadów Polski. Aktualnie działa 14 euroregionów z udziałem podmiotów polskich.    Współpraca międzynarodowa poszczególnych województw przedstawia się w sposób następujący:    1. Województwo małopolskie:    - Region Turyngii - Deklaracja o współpracy z dnia 8 lipca 1999 r.,    - Okręg Administracyjny Wyspy Fionii - Porozumienie o współpracy z dnia 25 stycznia 2000 r.,    - Region Toskanii - Porozumienie o współpracy z dnia 31 marca 2000 r. (umowa wejdzie w życie po zatwierdzeniu przez MSZ).    2. Województwo podkarpackie:    - Region Friuli-Venezia Giulia (Włochy) - Porozumienie z dnia 28 lipca 1999 r.,    - Region Molise (Włochy) - Porozumienie z dnia 30 marca 2000 r.,    - Obwód Lwowski (Ukraina) - Porozumienie z dnia 30 marca 2000 r.    W najbliższym czasie woj. podkarpackie zamierza podpisać porozumienia o współpracy międzyregionalnej z obwodem wołyńskim (Ukraina) oraz z Krajem Preszowskim (Słowacja). Ponadto w trakcie uzgodnień znajdują się porozumienia z obwodem iwano-frankowskim, ługańskim, zakarpackim i odeskim (Ukraina), z Krajem Koszyckim (Słowacja), a także z obwodem Szablcs - Szatmar-Bereg (Węgry) oraz z obwodem saratowskim (Rosja).    3. Województwo świętokrzyskie:    - Obwód winnicki (Ukraina) - Porozumienie z dnia 23 czerwca 1999 r.,    - Region Friuli - Venezia Giulia (Włochy) - Porozumienie z dnia 28 czerwca 1999 r.,    - Aarhus (Dania) - Porozumienie z dnia 17 grudnia 1999 r.,    - Nitra (Słowacja) - Porozumienie z dnia 18 stycznia 2000 r.    Ponadto woj. świętokrzyskie podpisało listy intencyjne potwierdzające obustronną wolę nawiązania przyjacielskich stosunków:    - Wyspa Księcia Edwarda (Kanada),    - Gävlerorg (Szwecja).    Uzgodniono również treść umów z regionami:    - Niżnyj Nowgorod (Rosja),    - Zala (Węgry).    4. Województwo mazowieckie:    Projektowane jest zawarcie szeregu porozumień z regionami zagranicznymi:    - Region Veneto (Włochy) - Porozumienie parafowane,    - Region Lacjum (Włochy) - zgoda MSZ,    - Ile-de-France (Francja) - oczekiwane stanowisko MSZ.    Prowadzone są przygotowania do zawarcia porozumień z obwodem kijowskim (Ukraina), smoleńskim (Rosja) i Komitatem Pesztańskim (Węgry). Nawiązane zostały również kontakty z Brandenburgią (Niemcy).    5. Województwo łódzkie:    - Region Piemont (Włochy) - Porozumienie z dnia 28 lutego 2000 r.    6. Województwo lubelskie:    - Obwód brzeski (Białoruś).    Ponadto planowane jest zawarcie dalszych porozumień:    - Województwo Hajdu Bihar (Węgry),    - Prowincja Gelderland (Holandia),    - Region Sardynii (Włochy),    - Region Lotaryngii (Francja).    7. Województwo dolnośląskie:    - Wspólne oświadczenie o współpracy z Saksonią (RFN) - 17 września 1999 r.,    - Porozumienie o współpracy z Alzacją (Francja) - 17 grudnia 1999 r.    8. Województwo kujawsko-pomorskie:    - Region Południowej Jutlandii (Dania) - 7 października 1999 r.,    - Region Vento (Włochy) - 13 października 1999 r.,    - Region Marche (Włochy) - 15 listopada 1999 r.,    - Region kiejdański (Litwa) - 16 lutego 2000 r.    Ponadto podpisano dwa listy intencyjne:    - Region Środkowych Pirenejów (Francja),    - Regiony szwedzkie: Östergötland, Värmland i Sömland.    Obecnie trwają przygotowania do zawarcia porozumienia o współpracy międzyregionalnej z regionem Jogeva w Estonii.    9. Województwo lubuskie:    - Kraj związkowy Brandenburgia - 12 stycznia 2000 r.    Ponadto przygotowywane są porozumienia:    - Region Abruzja (Włochy),    - Region Ribe (Dania),    - Region Joenkoeping (Szwecja),    - Departament Lot (Francja).    10. Województwo śląskie:    - Nord-Pas de Calais (Francja) - 16 lipca 1999 r.,    - Region Lombardia (Włochy) - 26 października 1999 r.,    - Okręg Suczawa (Rumunia) - 14 kwietnia 2000 r.    11. Województwo opolskie:    - Autonomiczna Wspólnota Galicja (Hiszpania) - Porozumienie 4 marca 1999 r.,    - Region Bazylikata - Porozumienie 28 września 1999 r.    12. Województwo podlaskie:    - Prowincja Trento (Włochy) - deklaracja intencji 29 kwietnia 1999 r.,    - Region Lombardii (Włochy) - deklaracja intencji 19 listopada 1999 r.    13. Województwo zachodniopomorskie:    - Region Skania (Szwecja) - Umowa o współpracy 14 maja 1999 r.,    - Departament Loary (Francja) - Deklaracja woli współpracy 25 listopada 1999 r.,    - Kraj związkowy Brandenburgia - Protokoł o współpracy w dziedzinie kultury 25 lutego 2000 r.,    - Kraj związkowy Brandenburgia - Wspólne oświadczenie o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska 18 sierpnia 1999 r.    14. Województwo wielkopolskie:    - rozpoczęto wstępne rozmowy z 6 potencjalnymi partnerami zagranicznymi z Wielkiej Brytanii, Holandii, RFN oraz Włoch.    15. Województwo pomorskie:    - Szlezwik Holsztyn - Wspólna deklaracja o współpracy regionalnej 12 marca 1999 r.,    - Regionalna Rada Województwa Kalmar, Regionalne Stowarzyszenie Władz Lokalnych w Województwach Kronoberg i Blekinge - List intencyjny 9 kwietnia 1999 r.,    - Prowincja Wschodnio-Przylądkowa - Protokoł uzgodnień 4 maja 1999 r.,    - Prowincja Wschodnio-Przylądkowa - Porozumienie o współpracy 24 lutego 2000 r.    - Rejon wileński - Porozumienie o współpracy 12 marca 2000 r.,    - Region Limousin - Umowa o współpracy międzyregionalnej 22 marca 2000 r.    - Okręg Środkowa Frankonia - Wspólne porozumienie o współpracy międzyregionalnej i partnerstwie 5 kwietnia 2000 r.    16. Województwo warmińsko-mazurskie:    - Autonomiczny region Vall d'Aosta - Porozumienie o współpracy 11 kwietnia 1999 r.    W trakcie dotychczasowej realizacji współpracy zagranicznej województw, w oparciu o zasady obowiązujące od 1999 r., Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie odnotowało przypadków nadużywania współpracy regionów grożącej osłabieniem spójności i integralności państwa. Samorządowe i rządowe władze województw w pełni respektowały powierzone ustawowo ministrowi spraw zagranicznych kompetencje koordynacyjne oraz wyrażały zainteresowanie w skutecznych i operatywnych kontaktach z resortem spraw zagranicznych.    W procesie podejmowania przez samorządy województw decyzji o priorytetach współpracy zagranicznej pojawiły się drobne uchybienia, przeważnie o charakterze proceduralnym. Miały miejsce przypadki występowania przez niektóre urzędy marszałkowskie o zgodę ministra spraw zagranicznych na przyjęcie priorytetów lub zawarcie umowy o współpracy regionalnej z pominięciem wojewody, co już dziś nie ma znaczenia z uwagi na rezygnację z tego wymogu w wyniku nowelizacji ustawy o samorządzie województwa przez ustawę z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (DzU nr 12, poz. 146).    Z punktu widzenia Ministerstwa Spraw Zagranicznych pewnym utrudnieniem było nadsyłanie do resortu projektów ˝Priorytetów˝ oraz projektów umów na krótko przed wyznaczonym terminem posiedzenia sejmiku lub ustaloną z partnerem zagranicznym datą podpisania umowy. Miały miejsce pojedyncze przypadki dokonywania zmian w tekstach ˝Priorytetów˝ oraz umów o współpracy regionalnej już po ich zatwierdzeniu przez ministra spraw zagranicznych. W tych przypadkach ministerstwo kierowało prośbę o ponowne przeprowadzenie procedury przewidzianej ustawą w celu uzyskania akceptacji ministra.    W ocenie ministra spraw zagranicznych nieznaczne uchybienia proceduralne powstawały na tle braku odpowiedniego doświadczenia w pierwszym okresie obowiązywania nowych uregulowań.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Józef Płoskonka    Warszawa, dnia 22 maja 2000 r.