Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wzrostu wartości kredytów zagrożonych

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 5 października br., nr SPS-0202-2547/99, w sprawie interpelacji pana Bogdana Lewandowskiego, posła na Sejm RP, dotyczącej wzrostu wartości kredytów zagrożonych, uprzejmie przekazuję poniższe wyjaśnienia.    Banki są zobowiązane do klasyfikacji należności brutto (niepomniejszonych o utworzone rezerwy celowe) do czterech kategorii:    - należności normalne,    - kredyty konsumpcyjne,    - należności pod obserwacją,    - należności zagrożone (w tym należności poniżej standardu, wątpliwe i stracone).    W układzie podmiotowym należności brutto banków komercyjnych zasadniczą rolę odgrywają trzy sektory: należności od sektora finansowego (banki i instytucje finansowe bez NBP), należności od sektora niefinansowego (podmioty gospodarcze, osoby indywidualne) oraz należności od skarbu państwa.    Należności od sektora finansowego. Banki sklasyfikowały 95,9%1) należności brutto od sektora finansowego jako należności normalne. Należności zagrożone stanowiły 3,0% (w tym stracone 1,3%). Należności pod obserwacją stanowiły 1,1% należności brutto. Banki zaklasyfikowały jako odsetki zagrożone 25,1% odsetek.    Na pogorszenie jakości portfela kredytowego od sektora finansowego miał wpływ w znacznej mierze kryzys w Rosji, bowiem większość należności zagrożonych (82,5%) stanowiły należności 10 banków od zagranicznych instytucji finansowych, głównie od banków z Rosji i Mołdawii.    Należności od sektora niefinansowego. Jakość należności od sektora niefinansowego pogarsza się systematycznie od IV kwartału 1998 r. Ulega również pogorszeniu jakość należności powstałych w ostatnich latach w okresie boomu kredytowego. Na szczególną uwagę zwraca fakt niskiej jakości należności powstałych w 1999 r., stanowiących 45,2% całego portfela. Jednakże nadal 46,5% należności straconych, to należności z tytułu umów kredytowych zawartych przed końcem 1994 r.    Jakość portfela należności banków komercyjnych (sektor bankowy bez NBP i banków spółdzielczych) pogorszyła się w większym stopniu ze względu na nieterminową regulację należności przez podmioty gospodarcze niż przez osoby prywatne. Udział kredytów zagrożonych od podmiotów gospodarczych wzrósł w I półroczu br. do 13,1% (o 1,4 p.p.), natomiast od osób prywatnych wzrósł do 7,2% (o 0,7% p.p.). Najbardziej pogorszyła się jakość kredytów ratalnych.    Na wzrost wartości należności zagrożonych od sektora niefinansowego głównie miała wpływ pogarszająca się sytuacja ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstw oraz obniżenie się, w związku ze wzrostem bezrobocia, dochodów gospodarstw domowych. Na podstawie analizy 12 dużych banków przeprowadzonej przez Departament Analiz i Badań NBP ustalono, że o 5,9% zwiększyła się liczba podmiotów gospodarczych niemających zdolności kredytowej (z 4846 na koniec 1998 r. do 5133 na koniec I półrocza br.). Gospodarstwa domowe odczuły przede wszystkim pogorszenie sytuacji na rynku pracy. Stopa bezrobocia wzrosła w czerwcu br. do 11,6%, podczas gdy jeszcze w grudniu 1998 r. wyniosła 10,4%, w czerwcu 1998 r. 9,6%. W I półroczu zwiększył się udział przedsiębiorstw wykazujących stratę netto (z 38,4% w I półroczu 1998 r. do 43,2% w I półroczu br.). Wynik finansowy przedsiębiorstw (brutto - 7 mld, netto - 1,2 mld) był niższy niż w analogicznym okresi roku ubiegłego. Nastąpił również dalszy wzrost poziomu kosztów (z 97,2% w I półroczu 1998 r. do 98,4% w I półroczu br.). Najniższym poziomem kosztów charakteryzowała się produkcja wyrobów tytoniowych (92,4%), a najwyższym górnictwo węgla kamiennego i brunatnego (116,2%). Obniżył się również wskaźnik produkcji sprzedanej.    Najmniej rentowne, oprócz górnictwa węgla kamiennego, były działy: produkcja metali, produkcja maszyn i urządzeń, produkcja tkanin, obróbka skóry i produkcja wyrobów ze skóry, obróbka drewna i wyrobów z drewna, produkcja pojazdów mechanicznych oraz produkcja pozostałego sprzętu transportowego.2)    Największy wzrost zysku brutto odnotowały przedsiębiorstwa zaliczane do sekcji ˝Obsługa nieruchomości, wynajem i działalność związana z prowadzeniem interesów˝.    Należności od skarbu państwa. Na koniec I półrocza br. należności brutto od skarbu państwa wynosiły 6188,3 mln zł. Należności zagrożone wyniosły 35,2 mln zł, w tym z tytułu skupionych wierzytelności 35,0 mln zł. Udział należności zagrożonych od skarbu państwa w należnościach brutto był niewielki i wyniósł 0,7%.    Powstanie kategorii należności zagrożonych od skarbu państwa było wynikiem złej jakości skupowanych przez banki, głównie komercyjne, wierzytelności skarbu państwa. Niewątpliwie na pogorszenie jakości należności miały wpływ skupowane ˝hurtowo˝ przez banki wierzytelności służby zdrowia.    Rezerwy celowe. Na należności zagrożone banki zobowiązane są do utworzenia rezerw celowych, które z jednej strony poprawiają bezpieczeństwo depozytariuszy, z drugiej - wpływają na zmniejszenie wyników finansowych banków. W celu dokładniejszego monitorowania należności zagrożonych oraz zahamowania procesu udzielania złych kredytów uchwałą Komisji Nadzoru Bankowego nr 13/98 z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków wprowadzono szereg zmian w stosunku do wcześniej obowiązujących rozwiązań. W przypadku kredytów konsumpcyjnych i gotówkowych udzielonych osobom prywatnym oraz należności z tytułu wydanych kart kredytowych zrezygnowano ze stosowania kryterium sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika, wprowadzając w zamian wymóg tworzenia rezerw celowych na należności zaklasyfikowane do kategorii ˝normalne˝. W przypadku pozostałych należności wprowadzono dodatkową - pośrednią pomiędzy kategoriami ˝należności normalne˝ i ˝należności zagrożone˝ - kategorię ˝należności pod obserwacją˝.    Ustalono inne zasady tworzenia rezerw celowych na nieregularnie spłacane należności od skarbu państwa, przyjmując za kryterium ich klasyfikacji wyłącznie terminowość spłat oraz wydłużając okresy ich przeklasyfikowania, przy jednoczesnej rezygnacji z kategorii ˝należności poniżej standardu˝.    Została także zmieniona lista zabezpieczeń prawnych pomniejszających podstawę naliczania rezerwy celowej.    Na koniec I półrocza 1999 r. rezerwy celowe utworzone przez banki komercyjne na zagrożone należności od sektorów finansowego, niefinansowego, budżetu państwa i budżetów samorządu terytorialnego, na udzielone zobowiązania pozabilansowe, kwalifikowane do normalnych kredyty konsumpcyjne dla osób prywatnych oraz należności pod obserwacją stanowiły łącznie 7168,78 mln zł (w tym 6955,2 mln zł stanowiły rezerwy na zagrożone należności i udzielone zobowiązania pozabilansowe, 101,1 mln zł - rezerwy do zakwalifikowanych do normalnych kredyty konsumpcyjne osób prywatnych, a 112,5 mln zł - rezerwy na należności pod obserwacją).    Należności i udzielone zobowiązania pozabilansowe zostały pokryte rezerwami celowymi (pomniejszonymi o zabezpieczenia prawne) w następujących proporcjach:    - kredyty konsumpcyjne dla osób prywatnych - 0,5% wobec 0,5% wymaganych,    - należności pod obserwacją - 1,6% wobec 0,5% wymaganych,    - poniżej standardu - 21,05% wobec 20% wymaganych,    - wątpliwe - 60,8% wobec 50,0% wymaganych,    - stracone - 100,4% wobec 100,0% wymaganych.    Należy więc podkreślić, że na należności zagrożone banki utworzyły rezerwy celowe w kwotach przewyższających rezerwy wymagane.    Konsekwencje utrzymywania się negatywnych tendencji, prognozy na 2000 r. Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego uważnie śledzi pogarszanie się jakości portfela należności banków. Utrzymywanie się tej tendencji niekorzystnie wpływa na wyniki osiągane przez banki. Przyrost należności zagrożonych powoduje bowiem konieczność tworzenia dodatkowych rezerw celowych obciążających koszty banków, które nie są w całości traktowane jako koszty uzyskania przychodów. Do powstawania należności o pogorszonej jakości przyczynia się również nie zawsze przestrzegana procedura przyznawania kredytów. Ponadto w warunkach boomu kredytowego banki powinny więcej uwagi poświęcić na monitorowanie sytuacji finansowej swoich dłużników.    Sytuacja finansowa banków, a zwłaszcza jakość należności zależy w znacznym stopniu od ogólnej sytuacji makroekonomicznej państwa - sytuacji w sektorze przedsiębiorstw i gospodarstw domowych. Prognozy makroekonomiczne na 2000 r. są bardziej optymistyczne niż na 1999 r. W 2000 r. planuje się wzrost produktu krajowego brutto o 5,2% (w 1999 r. ok. 4%), szybsze, niż w 1999 r. tempo wzrostu spożycia indywidualnego (3,9% wobec planowanych 4,4% w 2000 r.) oraz wzrost dochodów gospodarstw domowych realnie o 4% w 2000 r. (w 1999 r. o 3,9%).    Poprawa podstawowych wskaźników makroekonomicznych oraz zakładany realny wzrost wynagrodzeń w gospodarce narodowej o 4,1% oraz rent i emerytur o 1,4% powinny wpłynąć na poprawę jakości należności systemu bankowego.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Rafał Zagórny    Warszawa, dnia 29 października 1999 r.