Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie obowiązku dostosowawczego prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej

   Szanowny Panie Marszałku! Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, w związku z interpelacją pana posła Jerzego Jaskierni w sprawie obowiązku dostosowawczego prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej (SJB 4401-553/99), przekazuję niniejszą odpowiedź:    1. Jak kształtuje się de iure obowiązek dostosowawczy prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej w pierwszym, pięcioletnim okresie dostosowawczym?    Na mocy art. 68 Układu Europejskiego Polska zobowiązała się do podjęcia starań w celu zapewnienia zgodności przyszłego ustawodawstwa z prawem Unii Europejskiej. Przykładowy katalog przepisów prawnych objętych obowiązkiem dostosowania zawiera postanowienie art. 69 układu. Wskazać jednak należy, iż powołane wyżej postanowienia układu nie przewidują harmonogramu ani nie zawierają terminarza prac dostosowawczych.    Układ Europejski, który wszedł w życie 1 lutego 1994 r. w art. 6 ust. 1 przewiduje, iż ustanowiony nim proces stowarzyszenia podzielony będzie na dwa okresy, każdy w zasadzie trwający 5 lat.    Na wszystkie postanowienia Układu Europejskiego przewidziane zostały do realizacji w pierwszym etapie stowarzyszenia. Do końca pierwszego etapu stowarzyszenia lub w pierwszym okresie 5-letnim obowiązywania Układu Europejskiego Polska winna zrealizować zobowiązania zawarte w następujących artykułach układu: 44, 50, 60, 61, 63, 65, 66.    2. Czy data 1 lutego 1999 r. wywoływała tu jakieś skutki?    W ciągu dwunastu miesięcy poprzedzających zakończenie pierwszego etapu stowarzyszenia Rada Stowarzyszenia winna podjąć decyzję o przejściu do etapu drugiego.    Podczas V posiedzenia Rady Stowarzyszenia 10 listopada 1998 r. delegacja polska, w oparciu o upoważnienie Komitetu Integracji Europejskiej z dnia 6 listopada 1998 r., zadeklarowała gotowość rozpoczęcia współpracy ze stroną wspólnotową w celu przygotowania projektu decyzji Rady Stowarzyszenia o przejściu do drugiego etapu stowarzyszenia.    Podczas siódmego posiedzenia Komitetu Stowarzyszenia RP-UE (29 kwietnia 1999 r.) Polska przekazała stronie wspólnotowej pisemną informację na temat stanu implementacji postanowień Układu Europejskiego, warunkujących przejście do drugiego etapu stowarzyszenia. W swoim wystąpieniu Polska potwierdziła, że większość zobowiązań została przez Polskę wypełniona, choć niektóre z aktów prawnych wymagają jeszcze akceptacji przez parlament. Ponadto Polska przypomniała, że trwają obecnie prace nad dostosowaniem niektórych aktów prawnych do wymagań Układu Europejskiego. Na zakończenie Polska zaproponowała rozpoczęcie prac redakcyjnych dokumentu tak, by trwały one równolegle do prac analitycznych, oceniających faktyczną realizację przez Polskę wspomnianych wyżej zobowiązań.    W odpowiedzi strona wspólnotowa jasno stwierdziła, że do czasu wejścia w życie wszystkich przepisów wdrażających postanowienia Układu Europejskiego przewidzianych do realizacji w pierwszym etapie stowarzyszenia, Rada Stowarzyszenia nie będzie mogła podjąć decyzji o przejściu Polski do II etapu, przewidzianej art. 6 Układu Europejskiego.    Należy odnotować, że zakończenie parlamentarnej procedury legislacyjnej w odniesieniu do wszystkich projektów ustaw jest warunkiem sine qua non podjęcia przez Radę Stowarzyszenia decyzji o przejściu do drugiego etapu stowarzyszenia. Ze względu na zaistniałe opóźnienia nie jest możliwe podjęcie przez Radę Stowarzyszenia takiej decyzji na jej najbliższym posiedzeniu (7 grudnia 1999 r.), jednak należy dołożyć wszelkich możliwych wysiłków w celu zakończenia procedur legislacyjnych w parlamencie tak, by projekty aktów prawnych, o których mowa w pkt. 4, zostały zatwierdzone przez parlament i weszły w życie najdalej do końca lutego 2000 r. Gdyby tak się stało, Polska mogłaby podjąć starania o przyjęcie decyzji Rady Stowarzyszenia o przejściu do drugiego etapu stowarzyszenia w procedurze pisemnej.    Przedłużenie pierwszego etapu ponad okres 5-letni jest w świetle Układu Europejskiego dopuszczalne. Niepodjęcie decyzji o przejściu do drugiego etapu, pomimo upływu 5-letniego okresu, nie niesie za sobą żadnych formalnoprawnych konsekwencji.    3. Jaka data winna być - w pracach Komisji Integracji Europejskiej - punktem odniesienia do stwierdzenia, że wystąpił obowiązek dostosowawczy?    Jednym z warunków przyjęcia Polski do Unii Europejskiej jest przejęcie całego prawa Unii Europejskiej, zarówno prawa pierwotnego (traktatów), jak i prawa wtórnego (pochodnego - aktów organizacji Unii Europejskiej), a nawet szerzej: całego acquis communautaire, a więc także np. tzw. ogólnych zasad prawa, sformułowanych w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Powyższy warunek wynika z tzw. kryteriów kopenhaskich, określonych przez Radę Europejską w czerwcu 1993 r. dla państw aspirujących do członkostwa w Unii Europejskiej. Kryteria kopenhaskie są traktowane jako punkt odniesienia do oceny stopnia przygotowania danego państwa - kandydata do przystąpienia do Unii Europejskiej. Bezpośrednim odzwierciedleniem tego kryterium jest art. 68 Układu Europejskiego. Stąd też należy uznać, iż obowiązek dostosowania prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej powstał w momencie wejścia w życie Układu Europejskiego, tj. 1 lutego 1994 r.    Niezależnie od ogólnego obowiązku dostosowawczego, wynikającego z art. 68 układu, należy zwrócić uwagę na dwa zagadnienia:    1) w czasie odbywającego się w Brukseli przeglądu prawa polskiego (screening), a zwłaszcza podstaw właściwych negocjacji, polska delegacja składa oświadczenia i zobowiązania co do stopnia dostosowania polskiego prawa do prawa Unii Europejskiej, a także co do terminu, w jakim zostanie zmienione polskie prawo, niezgodne z wymaganiami prawnymi Unii Europejskiej. W tej sytuacji szczególnie ważne jest, aby stanowisko zajęte przez polską delegację pokrywało się w pełni z zamierzeniami i realnymi możliwościami legislacyjnymi;    2) przedstawiciele rządu RP z premierem na czele, deklarują wielokrotnie, że Polska spełni wymagania przyszłego członkostwa w Unii Europejskiej do końca 2002 r. Deklaracja ta oznacza tym samym wolę dostosowania zasadniczo całego prawa polskiego (z wyjątkami wynikającymi z postanowień przyszłego aktu akcesyjnego) do acquis communautaire do tej właśnie daty.    4. Jakie regulacje, przewidziane w pierwszym pięcioletnim okresie dostosowawczym, nie zostały jeszcze przeprowadzone i kiedy rząd zamierza wykazać tu inicjatywę?    W okresie od stycznia do września br. przygotowane zostały i przekazane zostały do parlamentu projekty aktów prawnych (nowe ustawy lub modyfikacje ustaw już istniejących) niezbędnych dla wypełnienia przez Polskę zobowiązań przyjętych w Układzie Europejskim:    1) prawo działalności gospodarczej (projekt został zaakceptowany z poprawkami przez Senat i oczekuje na ich rozpatrzenie przez Sejm),    2) ustawa o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (nie zostały jeszcze zakończone prace połączonych Komisji: Gospodarki i Ochrony Konkurencji i Konsumentów),    3) prawo telekomunikacyjne (nie zostały jeszcze zakończone prace nad projektem w sejmowej Komisji Transportu i Łączności),    4) ustawa o grach losowych i zakładach wzajemnych (nie zostały jeszcze zakończone prace nad projektem w sejmowej Komisji Finansów Publicznych),    5) ustawa o kulturze fizycznej (projekt został zaakceptowany z poprawkami przez Senat i oczekuje na ich rozpatrzenie przez Sejm).    Wszystkie ww. projekty aktów prawnych zostały przekazane do parlamentu wraz z wnioskiem o nadanie im statusu priorytetowego i możliwie pilne zakończenie w odniesieniu do nich parlamentarnej procedury legislacyjnej. Do dnia dzisiejszego żaden z ww. aktów prawnych nie został zaakceptowany przez parlament.    5. Jaki jest punkt odniesienia (czasowy) dla tezy Komisji Europejskiej o zaległościach Polski w procesie dostosowawczym (chodzi o raport komisji z października br.)?    Raport Komisji Europejskiej na temat postępów Polski na drodze do członkostwa w UE z dnia 13 października 1999 r. bierze pod uwagę postęp poczyniony od momentu opracowania poprzedniego raportu z 1998 r. (10 listopada 1998 r.). W raporcie zwraca się uwagę, czy w Polsce realizowane są reformy zapowiedziane w raporcie z 1998 r. i bada nowe inicjatywy, włączając te, które bezpośrednio odnoszą się do wdrażania priorytetów Partnerstwa dla członkostwa. Raport zawiera wyodrębnioną część poświęconą ocenie stopnia, w jakim Polska zrealizowała priorytety krótkoterminowe i w jakim rozpoczęła realizację średnioterminowych priorytetów Partnerstwa dla członkostwa.    Podczas gdy ocena postępu w wypełnianiu kryteriów politycznych i przyjmowaniu acquis skupia się na tym, co zostało osiągnięte od momentu przygotowania ostatniego raportu, to ocena pod kątem ekonomicznym oparta jest na długookresowym postrzeganiu funkcjonowania polskiej gospodarki. Ocena postępu przyjmowania acquis dokonana została bardziej w oparciu o akty prawne, które zostały uchwalone, niż o te, które znajdują się na różnych szczeblach procesu przygotowawczego bądź prac parlamentarnych. Takie podejście gwarantuje jednakowe traktowanie wszystkich państw kandydujących i umożliwia dokonanie obiektywnej oceny i porównania państw w zakresie poczynionego przez nie konkretnego postępu w przygotowaniach do członkostwa.    Raport ten został przygotowany w oparciu o informacje zebrane z wielu źródeł. Do państw kandydujących zwrócono się o zaprezentowanie informacji w sprawie postępu na drodze przygotowywania do członkostwa dokonanego przez nie od momentu przygotowania ostatniego raportu. Prezentacje te przedstawione podczas spotkań przewidzianych w ramach Układu Europejskiego, narodowe programy przygotowania do członkostwa, informacje zgromadzone w trakcie analizy acquis (przegląd prawa - screening) i negocjacji były dodatkowymi źródłami wiedzy. W trakcie przygotowań brano pod uwagę dyskusje prowadzone w radzie, raporty i rezolucje Parlamentu Europejskiego. Komisja posiłkowała się również ocenami różnych organizacji międzynarodowych, w szczególności uważnie traktowany był wkład Rady Europy, OBWE i międzynarodowych instytucji finansowych oraz organizacji pozarządowych.    6. Kiedy rząd zamierza przedstawić pakiet propozycji zmian ustawodawczych, niezbędnych do dostosowania prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej, niezbędnych do uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej?    7. Jaki jest stan prac w tym zakresie w rządzie i w poszczególnych resortach?    Narodowy program przygotowania do członkostwa w Unii Europejskiej, przyjęty przez Radę Ministrów 4 maja 1999 r.˝, jest dokumentem, który wyznacza kierunek działań dostosowawczych oraz określa harmonogram ich realizacji w latach 1998-2002 w kontekście zbliżającego się członkostwa Polski w UE. Jego treść wynika z następujących podstawowych elementów: z dotychczasowej realizacji Układu Europejskiego i stanu przygotowań w Polsce do członkostwa w Unii, opinii Komisji Europejskiej w sprawie polskiego wniosku o członkostwo Polski w UE, unijnego dokumentu Partnerstwo dla członkostwa oraz okresowego raportu Komisji Europejskiej na temat postępów Polski na drodze do członkostwa w UE (Regular Report'98).    Analiza powyższych elementów pozwoliła na sprecyzowanie, a następnie zmodyfikowanie podstawowych priorytetów dostosowawczych, które zdaniem polskiego rządu będą realizowane w nadchodzących latach. Priorytety te obejmują zadania dostosowawcze w podziale na krótkookresowe, które były realizowane w 1998 r. bez dodatkowego wsparcia z funduszu PHARE, oraz zadania średniookresowe - realizowane do końca 2002 r., dla których obowiązują jednolite ramy finansowe, obejmujące - oprócz własnych środków budżetowych - finansowane z programu PHARE oraz kredytów międzynarodowych instytucji finansowych. Część zadań dostosowawczych, które nie zostały zrealizowane w 1998 r., będzie kontynuowana w latach następnych. Część z nich ma charakter horyzontalny, warunkujący efektywne funkcjonowanie wielu dziedzin gospodarki, pozostałe zaś dotyczą poszczególnych sektorów.    Na posiedzeniu Komitetu Integracji Europejskiej w dniu 2 listopada przedstawiony został materiał ˝Wykaz aktów prawnych do pilnego przyjęcia w 1999 r. oraz w I połowie 2000 r.˝ Dokument ten obejmował 56 projektów ustaw do jak najpilniejszego przyjęcia w 1999 r. oraz do czerwca 2000 r. Powstał on w oparciu o zobowiązania negocjacyjne Polski oraz zobowiązania wynikające z Narodowego programu przygotowania Polski do członkostwa w Unii Europejskiej. Po dyskusji materiał ten skierowany został do dalszych prac, polegających m.in. na uściśleniu przez resorty odpowiedzialne za przygotowanie poszczególnych projektów aktów prawnych: zakresu przygotowywanej nowelizacji aktu prawnego, uzasadnienia konieczności przygotowania projektu nowego aktu prawnego, terminarza przyjmowania projektów przez KERM, KSRM, RM. W wyniku tych prac w najbliższym czasie powstać ma dokument stanowiący harmonogram prac legislacyjnych rządu na najbliższe 8-10 miesięcy.    Podsekretarz stanu    Paweł Samecki    Warszawa, dnia 4 listopada 1999 r.