Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie budowy małych elektrowni wodnych i pomocy dla tego sektora energetycznego

   W związku z interpelacją posła na Sejm RP pana Ryszarda Matusiaka w sprawie budowy małych elektrowni wodnych i pomocy dla tego sektora energetycznego, przesłaną przy piśmie znak SPS-0202-630/98 z dnia 29 maja 1998 r., uprzejmie proszę o przyjęcie odpowiedzi na tę interpelację.    Biorąc pod uwagę zmniejszanie się zasobów paliw kopalnych, wymagania ochrony środowiska oraz korzyści ze spiętrzania cieków wodnych, a także międzynarodowe zobowiązania Polski, Ministerstwo Gospodarki docenia potrzebę działań promocyjnych związanych z maksymalizacją wykorzystania naturalnego potencjału energetycznego, w tym odnawialnych źródeł energii. Zasoby tej energii w Polsce nie są duże, tym bardziej promowanie rozwoju źródeł energii odnawialnej jest szczególnie istotne stosownie do zasad zrównoważonego rozwoju gospodarczego kraju. Ministerstwo stoi przy tym na stanowisku, że działania te powinny być zgodne z uregulowaniami prawnymi obowiązującymi w całej gospodarce. Powyższe ma odzwierciedlenie w opracowaniach, ustaleniach i innych efektach działań wymienionych w odpowiedziach na postawione pytania - jak niżej.    Pytanie 1. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne w wielu artykułach zawiera ustalenia dotyczące niekonwencjonalnych i odnawialnych źródeł energii i chociaż nie nakłada na ministra gospodarki obligatoryjnego obowiązku opracowania rozporządzenia dotyczącego obowiązku zakupywania przez zakłady energetyczne energii elektrycznej wyprodukowanej ze źródeł odnawialnych, Ministerstwo Gospodarki przewiduje wydanie takiego rozporządzenia w konsultacji z krajowymi organizacjami i instytucjami pozarządowymi bezpośrednio zainteresowanymi tą tematyką. W tym celu ministerstwo przychyliło się do wniosku Polskiego Towarzystwa Energetyki Wiatrowej i wyraziło zgodę na opracowanie przez to Towarzystwo, w porozumieniu z zainteresowanymi, projektu rozporządzenia ministra gospodarki w sprawie nałożenia obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych, w tym odnawialnych. Obecnie oczekuje się na przedłożenie projektu tego rozporządzenia. Projekt będzie niezwłocznie przekazany do rozpatrzenia, zgodnie z przyjętymi procedurami legislacyjnymi przygotowywania aktów wykonawczych do ustawy Prawo energetyczne.    Pytanie 2. Niezależnie od zamiaru wydania rozporządzenia ministra gospodarki w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych ministerstwo wcześniej wysłało do spółek dystrybucyjnych wystąpienie w tej sprawie z oddzielnymi zaleceniami. Dotychczas ministerstwo nie otrzymywało skarg, które dotyczyłyby wyraźnej odmowy ze strony zakładów energetycznych zakupu energii elektrycznej wyprodukowanej z wykorzystaniem źródeł energii odnawialnej, oczywiście po spełnieniu przez producentów tej energii niezbędnych warunków technicznych przyłączania do sieci elektroenergetycznej. W przypadku gdy powstają konkretne problemy, zagrażające odłączeniem od sieci producentów energii z tych źródeł, ministerstwo w ramach posiadanych kompetencji włącza się w rozwiązywanie powstałych problemów. Pragnę jednak zauważyć, że zgodnie z obowiązującym stanem prawnym właściwość Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Ministerstwa Skarbu Państwa sprawującego nadzór właścicielski nad zakładami energetycznymi, jest bardziej prawnie umocowana przy rozwiązywaniu sporów. Ostatnio także zaczynają mieć znaczenie kompetencje prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w miarę wdrażania Prawa energetycznego. Należy dodać, że wszystkie zakłady energetyczne wielokrotnie były pouczane, że cena energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych wg decyzji nr 26 ministra przemysłu i handlu z dnia 14 lipca 1993 r. jest ceną urzędową i jako taka może być ewentualnie obniżona tylko decyzją sprzedającego.    Pytanie 3. Podzielam pogląd, że oddziaływanie odnawialnych źródeł energii na środowisko naturalne jest na ogół korzystne w porównaniu z wytwarzaniem energii w źródłach konwencjonalnych głównie z tego względu, że nie przyczynia się do powstawania odpadów i emisji gazów, w tym gazów cieplarnianych. Energia wytwarzana na bazie odnawialnych źródeł energii jest co prawda ekologiczna, jednak charakteryzuje się wyższymi oczekiwaniami jej producentów w zakresie poziomu cen w porównaniu do producentów energii stosujących tradycyjne technologie jej wytwarzania.    Warto przy tym jednakże podkreślić, że pozytywny wpływ energii ze źródeł odnawialnych na środowisko daje największe efekty przy odbiorze tej energii na niskim napięciu, gdyż unika się w tym przypadku strat transformacji i przesyłu energii liniami wyższych napięć od producenta do odbiorcy. Stracona energia musiałaby być wyprodukowana w źródłach konwencjonalnych. Nie tylko efekt ekologiczny jest jednak przyczyną preferowania odbioru energii elektrycznej na niskim napięciu. Podstawową sprawą są koszty energii dostarczanej do systemu i z systemu na różnych napięciach. Uwzględniając wysokie ceny energii ze źródeł odnawialnych oraz fakt, że cena prądu z sieci niskiego napięcia dla odbiorcy jest stosownie do kosztów przesyłu i dystrybucji najwyższa, uzyskujemy największą szansę na uzasadnienie i akcpetację przez klientów wysokiej ceny energii ze źródeł odnawialnych względem ceny energii sprzedawanej. Działanie takie zwiększa opłacalność zarówno produkcji, jak i dystrybucji energii ze źródeł odnawialnych. W Polsce nie istnieją dotacje budżetowe do produkcji energii elektrycznej, stąd też koszty produkcji, przesyłu i dystrybucji nie mogą przekraczać ceny sprzedaży, a w obecnych warunkach ministerstwo nie dysponuje środkami na wyrównanie strat ponoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne przy zakupie droższej energii ze źródeł odnawialnych. W efekcie koszty produkcji energii odnawialnej, podobnie jak i w innych krajach, obciążają końcowego odbiorcę, konsumenta energii.    Pytanie 4. Decyzja nr 26 ministra przemysłu i handlu z dnia 14 lipca 1993 r. jest decyzją nadal obowiązującą stosownie do jej zapisów. Jakiekolwiek oficjalne stwierdzenia rozszerzające zakres stosowania decyzji nie są możliwe ze względów formalnoprawnych. W związku z koniecznością dostosowania w Polsce prawa do zapisów Konstytucji RP decyzja Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 14 lipca 1993 r. wymaga zastąpienia przez rozporządzenie jako źródło prawa powszechnie obowiązującego. Właśnie w celu aktualizacji decyzji, m.in. ze względu na liczne wnioski Towarzystwa Rozwoju Małych Elektrowni Wodnych i zainteresowanych rozwojem źródeł odnawialnych innych instytucji, został przygotowany projekt rozporządzenia ministra gospodarki ustalający ceny zbytu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych na poziomie opłacalności produkcji z uwzględnieniem zwrotu z zainwestowanego kapitału, również ze względu na miejsce przyłączenia odnawialnego źródła energii do sieci z uwzględnieniem strat energii przy transformacji energii elektrycznej z niskiego na średnie napięcie, kosztów przesyłu siecią średnich napięć i ponownej transformacji na napięcie niskie. Projekt rozporządzenia pozwala dostosować cenę urzędową energii ze źródeł odnawialnych w proporcji do uzasadnionych źróżnicowanych kosztów ponoszonych przez Zakłady Energii i przez MEW, przy zachowaniu preferencji dla tych źródeł energii w porównaniu z innymi źródłami energetyki zawodowej. Ponieważ Wysoka Izba przyjęła ostatnio zmiany w ustawie Prawo energetyczne nie uwzględniające proponowanych przez rząd zapisów dających uprawnienia ministrowi gospodarki do ustalania urzędowych cen energii elektrycznej w obrocie między przedsiębiorstwami wytwórczymi energetyki a m.in. przedsiębiorstwami rozdziału i dostawy energii elektrycznej w ˝okresie przejściowym˝, dotychczas ustalone urzędowe ceny energii elektrycznej będą obowiązujące do czasu uwolnienia ich na podstawie ustawy Prawo energetyczne. Do tego czasu uprawnienia do ustalania cen urzędowych energii elektrycznej zachował wyłącznie minister finansów posiadający stosowną delegację ustawową.    Preferencyjne traktowanie MEW w rozwiązaniach cenowych wpływa na koszty zakładów energetycznych, a w następstwie na koszty energii ponoszone przez ostatecznego konsumenta energii. Mianowicie cena sprzedaży energii elektrycznej płacona MEW jest na poziomie tylko nieznacznie niższym od średnich cen całodobowych sprzedaży energii odbiorcom finalnym na niskim napięciu, mimo że odbiorcy detaliczni korzystają w dość szerokim zakresie z taryfy dwustrefowej, w której cena energii nocnej jest znacznie niższa od ceny energii pobieranej w strefie dziennej. Zwiększanie się co roku tych zakupów przez ZE wpływa na zmniejszenie dochodów tych zakładów. Przy wzroście od czterech lat cen urzędowych energii elektrycznej dla odbiorców finalnych (licząc bez wzrostu VAT), ustalanym poniżej wskaźnika inflacji, wpływa to na ograniczenie zakresu wykonywanych przez zakłady modernizacji sieci niskiego i średniego napięcia ze szkodą dla odbiorców już przyłączonych do sieci oraz ubiegających się o przyłączenie. Sytuacja finansowa zakładów energetycznych w 1998 r. jest bardzo trudna, gdyż prawie wszystkie prognozują poniesienie strat na obrocie energią elektryczną. Wysokie ceny energii ze źródeł odnawialnych w pewnym stopniu trudności te powiększają. Obecnie producenci energii w małych elektrowniach wodnych nie są obarczani jakąkolwiek odpowiedzialnością za wstrzymanie lub ograniczenie dostaw energii do sieci, a zawarte z nimi umowy o dostawę energii nie zawierają zobowiązań dotyczących planowanych wielkości dostarczania energii i mocy w poszczególnych strefach czasowych, co jest stosowane w większości krajów Unii Europejskiej.    Należy także zauważyć, że obowiązujący system prawny nie nakłada na producentów energii odnawialnej, w tym MEW, obowiązku sprzedaży energii do sieci dystrybucyjnej energetyki zawodowej. Właściciele MEW w oparciu o własną energię mogliby z większą korzyścią uruchomić produkcję lub usługi lub też po atrakcyjnych, bo pozbawionych kosztów operacyjnych cenach sprzedawać ją bezpośrednio innym pobliskim odbiorcom albo gminom, do których zadań własnych należy m.in. zaopatrzenie w energię elektryczną i ciepło.    Pytanie 5. Zgodnie z postanowieniami ustawy Prawo energetyczne minister gospodarki opracowuje i przedstawia Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej ˝Politykę energetyczną Polski˝. Obecnie obowiązujący dokument ˝Założenia polityki energetycznej Polski do 2010 roku˝ został przyjęty przez rząd i Sejm RP w 1995 r. Ministerstwo Gospodarki rozpoczęło prace nad przygotowaniem nowego dokumentu ˝Założenia polityki energetycznej Polski do roku 2020˝, w tym także w zakresie niekonwencjonalnych i odnawialnych źródeł energii. Założenia te będą przedmiotem konsultacji z zainteresowanymi instytucjami i organizacjami krajowymi, a w zakresie energii odnawialnej np. z Towarzystwem Rozwoju Małych Elektrowni Wodnych, Polskim Towarzystwem Energetyki Wiatrowej, Towarzystwem Elektrowni Wodnych itp.    Ponadto w dniu 30 marca 1998 r. na zamówienie Ministerstwa Gospodarki Komitet Badań Naukowych ogłosił w dzienniku ˝Rzeczpospolita˝ konkurs otwarty na realizację projektu badawczego zamawianego ˝Poprawa efektywności energetycznej gospodarki narodowej˝, finansowanego ze źródeł Komitetu Badań Naukowych, którego jednym z elementów jest ˝opracowanie koncepcji udoskonalenia polityki energetycznej państwa w aspekcie zwiększenia udziału energii odnawialnych w bilansie energetycznym kraju˝.    Jednocześnie nadmieniam, że nie sprawuję nadzoru właścicielskiego nad przedsiębiorstwami energetycznymi i nie posiadam instrumentów nacisku ani możliwości bezpośredniego wpływu na decyzje ZE, które są spółkami akcyjnymi. Dlatego też odpowiedzi Ministerstwa Gospodarki na skargi właścicieli MEW dotyczące jakoby dyskryminacyjnych i monopolistycznych zachowań zakładów energetycznych często zawierały elementy zachęcające skarżących do egzekwowania swoich racji i wynikających z nich roszczeń w sądach powszechnych lub w postępowaniu administracyjnym w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów, którego prezes posiada stosowne kompetencje do orzekania. Nie dysponuję również środkami, które można by przeznaczyć na dofinansowanie MEW, niemniej będę się starał stworzyć korzystniejsze warunki dla producentów energii ze źródeł odnawialnych, szczególnie przy opracowywaniu rozporządzeń wykonawczych do Prawa energetycznego.    Warunki dla producentów energii ze źródeł odnawialnych będą się poprawiać w miarę nieuniknionego wzrostu cen energii, jednak nie mogą one być w najbliższym czasie zrównane z istniejącymi w wiodących pod tym względem krajach Unii Europejskiej z zasadniczego powodu - różnicy w sytuacji ekonomicznej społeczeństwa oraz relacji zarobków konsumentów energii i cen energii oraz produktów energochłonnych, a także możliwości uchwalonego przez Sejm RP budżetu państwa. Znaczne zmiany w sytuacji producentów energii ze źródeł odnawialnych mogą nastąpić z chwilą uwolnienia cen energii elektrycznej.    Nie należy jednak oczekiwać, że właściciele źródeł energii odnawialnej, w tym MEW, będą mogli ubiegać się o preferencje państwowe w zakresie cen i taryf, jeśli nie poddadzą się procedurze określonej w ustawie Prawo energetyczne przed organem realizującym zadania z zakresu spraw regulacji gospodarki paliwami i energią oraz promowania konkurencji, jakim jest prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Wydaje się, że kluczowym problemem może okazać się kwalifikacja kosztów wytwarzania energii w MEW jako kosztów uzasadnionych, które wymagają pokrycia w cenie, oraz warunek ochrony odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen. Przy tym taki przedsiębiorca ustawowo jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji księgowej w sposób umożliwiający obliczenie ich kosztów stałych, kosztów zmiennych i przychodów. Należy także zauważyć, że według informacji przekazywanej przez te przedsiębiorstwa energetyczne, spółki dystrybucyjne, które posiadają i eksploatują własne MEW, koszt produkcji energii w tych źródłach jest wielokrotnie niższy niż cena energii kupowanej przez przedsiębiorstwa dystrybucyjne w taryfie hurtowej od PSE SA, a tym bardziej od prywatnych przedsiębiorców, właścicieli MEW.    Potrzebę szczególnej pomocy dla rozwoju źródeł energii odnawialnej widzę głównie w odniesieniu do tych technologii pozyskiwania energii odnawialnej, które przy obecnym poziomie techniki nie mogą być konkurencyjne w porównaniu do konwencjonalnych źródeł energii, takich jak energetyka wiatrowa, ogniwa fotowoltaiczne itp. Zakres tej pomocy będzie uzależniony od możliwości budżetu państwa, jeśli tego rodzaju narzędzie promocji w postaci dotacji budżetowych będzie przez Sejm RP w ustawie budżetowej przewidziane, oraz od możliwości konsumentów energii w zakresie akceptacji wyższych cen za energię. Możliwe jest także zastosowanie innych narzędzi promocyjnych dla tego rodzaju energii, jak np. preferencyjny system podatkowy, preferencyjne warunki kredytowe, celowe programy badawcze, adaptacyjne i wdrożeniowe dotyczące nowoczesnych urządzeń i technologii w zakresie pozyskania proekologicznej energii odnawialnej, ale decyzje w tych sprawach wchodzą w zakres innych niż minister gospodarki organów państwowych i rządowych.    Minister    Janusz Steinhoff    Warszawa, dnia 17 czerwca 1998 r.