Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przedłużającej się procedury zatwierdzania taryf na cenę energii elektrycznej

   W odpowiedzi na przesłaną przy piśmie z dnia 12 kwietnia br., znak: SPS-0202-1718/99, interpelację posła pana Jerzego Jaskierni w sprawie przedłużającej się procedury zatwierdzania taryf energii elektrycznej uprzejmie wyjaśniam, co następuje.    Pan poseł Jerzy Jaskiernia w interpelacji prosi o udzielenie odpowiedzi na szereg pytań związanych bezpośrednio z realizacją zadań, których materia należy przede wszystkim do prezesa Urzędu Regulacji Energetyki - centralnego organu administracji rządowej powoływanego przez prezesa Rady Ministrów.    Ustawa Prawo energetyczne wprowadziła wyraźny podział zadań pomiędzy poszczególne organy państwowe. Do kompetencji prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, który ze względu na potrzebę oddzielenia zastępującej rynek ekonomicznej regulacji działalności o charakterze monopolu naturalnego przedsiębiorstw energetycznych od wpływów politycznych uzyskał ustawowe zabezpieczenia przed ingerencją w jego działalność, należy ocena i zatwierdzanie taryf paliw i energii dla koncesjonowanych przedsiębiorstw. Do właściwości ministra gospodarki należy polityka energetyczna oraz określanie warunków planowania i funkcjonowania krajowych systemów energetycznych. Do zadań ministra skarbu państwa należy nadzór nad spółkami energetycznymi oraz przekształcenia własnościowe.    Proces zatwierdzania taryf uzależniony był ściśle od terminów ustanowienia oraz opublikowania i wejścia w życie nowych regulacji wynikających z ustawy Prawo energetyczne oraz związanych z tym prowadzonych wewnątrz sektora uzgodnień i negocjacji dla uzyskania porozumienia co do prognozowanego w 1999 r. niedoboru środków finansowych w sektorze, wynikającego z uzasadnionych kosztów i konieczności ograniczenia niezbędnego wzrostu cen energii elektrycznej w celu ochrony odbiorców przed dużymi podwyżkami cen energii elektrycznej. Rozporządzenie ministra gospodarki z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną, w tym rozliczeń z indywidualnymi odbiorcami w lokalach (DzU nr 153, poz. 1002), oraz wprowadzające od 1 stycznia 1999 r. nowy system stanowienia cen energii elektrycznej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie daty zaprzestania przez ministra finansów ustalania taryf oraz opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej (DzU nr 160, poz. 1067) zostały opublikowane w grudniu 1998 r.    Zgodnie z postanowieniami ustawy Prawo energetyczne taryfy energii elektrycznej powinny zapewniać pokrycie uzasadnionych kosztów działalności przedsiębiorstw energetycznych w zakresie: wytwarzania, przetwarzania, przesyłania, dystrybucji lub obrotu energią, kosztów modernizacji, rozwoju i ochrony środowiska. Również taryfy powinny zapewniać - co jest szczególnie ważne w 1999 r., tj. w okresie przejściowym, przechodzenia od cen urzędowych do zasad kształtowania cen energii elektrycznej przez przedsiębiorstwa energetyczne - ochronę interesów odbiorców przed nadmiernym wzrostem cen energii. Regulacje przyjęte w rozporządzeniu stanowią kompromis pomiędzy potrzebami finansowymi sektora a możliwościami gospodarki oraz odbiorców dla pokrycia znacznie wyższych w 1999 r. kosztów niezbędnych modernizacji i rozwoju sektora energetycznego, dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego w przyszłości.    Ustawa Prawo energetyczne nie przewiduje terminu, w jakim przedsiębiorstwa energetyczne obowiązane są przedstawić taryfy do zatwierdzenia prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki, dlatego też wnioski o zatwierdzenie taryf wpływają do urzędu sukcesywnie.    Z otrzymywanych na bieżąco informacji od prezesa URE wynika, że pierwsze wnioski o zatwierdzenie taryfy energii elektrycznej, sporządzone na bazie kosztów poniesionych w okresie styczeń - grudzień 1998 r., zostały złożone przez przedsiębiorstwa energetyczne w ostatnich dniach stycznia br. Przedłużające się postępowanie przy zatwierdzaniu taryf powodowane było przyczynami leżącymi po stronie przedsiębiorstw energetycznych. Pomimo opublikowania ustawy Prawo energetyczne już w kwietniu 1997 r. oraz udziału w pracach nad projektami rozporządzeń wykonawczych przedstawicieli grupy wytwórców, przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej, nie wszystkie przedsiębiorstwa energetyczne zdołały w ciągu prawie dwóch lat przygotować się do prawidłowego opracowania taryf energii elektrycznej, które to powinny wynikać z uzasadnionych i ujętych w ewidencji kosztów przedsiębiorstw energetycznych poniesionych w 1998 r. oraz uzasadnionych kosztów modernizacji i rozwoju planowanych na 1999 r. Przygotowanie projektów taryf według zasad istotnie odmiennych od dotychczasowych okazało się zadaniem niezwykle trudnym. Niekompletność wniosków taryfowych powodowała, że prezes URE zmuszony był kilkakrotnie zwracać się do przedsiębiorstw o uzupełnienie wymaganych informacji i dodatkowe wyjaśnienia. Z uwagi na potrzebę jak najszybszego zapewnienia elektroenergetyce możliwości pozyskania zwiększonych przychodów, zgodnie z ustaleniami, URE zajęło się w pierwszej kolejności rozpatrywaniem wniosków taryfowych spółek dystrybucyjnych. Składane przez spółki dystrybucyjne taryfy nie były dostosowane do wymagań przepisu przejściowego ograniczającego dopuszczalny wzrost cen i stawek opłat do 13% dla indywidualnych odbiorców w lokalach, a wynikła potrzeba korekty tych taryf przedłużała ich wejście w życie. Ustawa Prawo energetyczne zawiera odpowiednie regulacje związane z trybem postępowania przed prezesem URE (art. 30), a stosownie do art. 47 ust. 2-4 przewidywany ustawowy okres od dnia złożenia wniosku do dnia wejścia w życie zatwierdzonej taryfy wynosi 58 dni.    Niemniej należy podkreślić, że w dniach 15-19 lutego br., w ciągu dwóch tygodni od złożenia wniosków, prezes Urzędu Regulacji Energetyki wydał i opublikował decyzje zatwierdzające taryfy dla wszystkich 33 spółek dystrybucyjnych. Pomimo że każda przedkładana taryfa była rozpatrywana indywidualnie z uwzględnieniem uzasadnionych kosztów działalności poszczególnych przedsiębiorstw, to zatwierdzanie ich w tym tempie nie uchroniło od powstania w niektórych przedsiębiorstwach dużego zróżnicowania cen i stawek opłat za energię elektryczną w jednej z grup taryfowych, co spowodowało znaczny wzrost opłat w składniku stałym, stanowiącym gwarancję nieprzerwanych dostaw energii do odbiorcy końcowego. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki kierując się zasadą równoważenia interesów zakładów energetycznych i odbiorców energii elektrycznej (ochronie których ma służyć wprowadzany obecnie system niezależnej regulacji w obszarze funkcjonowania przedsiębiorstw o charakterze monopolu naturalnego w warunkach rynkowych), po dokonaniu szczegółowej analizy skutków wprowadzania zatwierdzonych taryf, podjął działania w ramach swoich uprawnień, dla zmian niekorzystnych dla odbiorców cen i stawek opłat taryfowych.    Problemy taryfowe sygnalizowane wyżej spowodowały przedłużenie się oceny wniosków taryfowych złożonych przez wytwórców przez prezesa URE. Z ostatnich informacji złożonych przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki wynika, że do dnia 27 kwietnia br. tylko kilka z ponad 30 przedsiębiorstw wytwórczych ma problem z dostosowaniem przygotowywanych taryf energii elektrycznej do zgodności z cenami przyjętymi w ustaleniach sektora elektroenergetycznego, głównie z powodu wysokich kosztów zrealizowanych inwestycji modernizacyjnych i proekologicznych w wyniku kontraktów długoterminowych zawartych przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA z wytwórcami energii elektrycznej. Obecnie toczy się postępowanie w odniesieniu do 12 wniosków o zatwierdzenie taryfy, z czego 8 wniosków dotyczy przedsiębiorstw prowadzących działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania energii elektrycznej. Zatwierdzone taryfy 25 przedsiębiorstw energetycznych - elektrowni i elektrociepłowni - zostały już opublikowane w biuletynach branżowych URE, a ewentualne opóźnienia w zatwierdzeniu taryf nie przekraczały średnio 10 dni. Również od 26 kwietnia br. weszła w życie taryfa Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA na przesyłanie, dystrybucję oraz obrót energią elektryczną.    Większość przyczyn powodujących wydłużanie się procedury zatwierdzania taryf energii elektrycznej wynika z szeregu zagadnień trudnych do przewidzenia na początku procesu regulacyjnego, a w szczególności w odniesieniu do przedsiębiorstw wytwórczych, które miały nadzieję na generalne zwolnienie z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia, z braku tradycji w opracowywaniu taryf i konieczności dostosowania się do nowych zasad, co pomimo częstych spotkań i ustaleń skutkowało brakiem np. jednolitego algorytmu kalkulowania stawek opłat zarezerowanie mocy.    Istotne znaczenie dla wyniku finansowego przedsiębiorstw w 1999 r. ma przyjęta w latach poprzednich wysokość podwyżek cen energii elektrycznej dla poszczególnych podmiotów, w tym wytwórców, i brak właściwego poziomu i struktury cen dla odbiorców finalnych, powodujących zróżnicowane wyniki finansowe uzyskane w 1998 r., jak również przyjęty w przepisach dopuszczalny wzrost cen energii dla odbiorców finalnych, który przewyższa dla poszczególnych grup odbiorców spodziewaną w tym roku inflację.    Dla zapewnienia równowagi ekonomiczno-finansowej sektora w świetle przewidywanych niedoborów środków w sektorze w 1999 r. Ministerstwo Gospodarki, uwzględniając propozycje członków Komisji Gospodarki Sejmu RP, podjęło wspólnie z innymi zainteresowanymi organami administracji państwowej wypracowanie przez zespół ekspertów i przyjęcie przez przedsiębiorstwa sektora pewnych ogólnych zasad umożliwiających sprawne wprowadzenie nowych taryf.    Uwzględniając powyższe uwarunkowania, uważam, że w 1999 r. występują korzystniejsze warunki ekonomiczne dla efektywnie działających przedsiębiorstw energetycznych, gdyż będzie to pierwszy rok od 1994 r., gdy możliwy średni wzrost cen energii elektrycznej netto jest nieco wyższy od prognozowanej inflacji, co powinno umożliwić poprawę ich sytuacji finansowej. W interesie przedsiębiorstw sektora było dołożenie starań dla prawidłowego i zgodnego z przepisami opracowania taryf z uwzględnieniem ww. uwarunkowań, umożliwiając tym samym ich pilne wdrożenie i stabilizację sytuacji w elektroenergetyce.    Pragnę zauważyć, że problemy związane z wprowadzeniem nowych zasad kształtowania taryf energii elektrycznej zostały przedstawione w obecności posłów na posiedzeniu podkomisji sejmowej do spraw sektora energetycznego w dniu 8 kwietnia 1999 r. z udziałem prezesów spółek dystrybucyjnych, wytwórców, Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA oraz Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i zostały wyjaśnione przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.    Ponadto mając na uwadze potrzebę minimalizacji kosztów reformy elektroenergetyki i ich równomiernego rozłożenia na wszystkie uczestniczące w tym procesie strony, a warunkujących poprawę sytuacji finansowej w sektorze energetycznym, Ministerstwo Gospodarki odbyło spotkanie z zainteresowanymi urzędami centralnymi w dniu 30 marca br., w wyniku którego określono niezbędne przedsięwzięcia dla przyspieszenia reform w sektorze elektroenergetyki. W chwili obecnej w Ministerstwie Gospodarki prowadzone są intensywne prace z udziałem zainteresowanych urzędów i przedstawicieli sektora oraz doradców, zmierzające do przygotowania pakietu rozwiązań umożliwiających dalsze reformowanie sektora. W dniu 22 kwietnia 1999 r. KERM dokonał oceny stanu reform w energetyce i powołał zespół międzyresortowy do przygotowania dokumentu określającego dalsze działania rządu dla przyspieszenia prywatyzacji i wprowadzenia mechanizmów rynkowych. Regulacje cen energii elektrycznej określone ustawą Prawo energetyczne i rozporządzeniami wykonawczymi tworzą warunki prawne dla powstania rynku konkurencyjnego w wytwarzaniu i obrocie energią elektryczną. Dla powstania tego rynku konieczne jest uruchomienie niezbędnej infrastruktury instytucjonalnej i organizacyjnej. W tym celu niezbędne jest konsekwentne realizowanie przedsięwzięć umożliwiających: rozwiązanie problemu kontraktów długoterminowych zawartych między przedsiębiorstwami wytwórczymi a PSE SA, prywatyzację przedsiębiorstw elektroenergetyki z uwzględnieniem koncepcji grupowej prywatyzacji przedsiębiorstw energetycznych, wsparcie działań przedsiębiorstw energetycznych zmierzających do tworzenia przedsiębiorstw obrotu energią elektryczną i przedsiębiorstw łączących działalność gospodarczą w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe oraz uznanie działalności wytwórczej i obrotu energią elektryczną jako prowadzoną na rynku konkurencyjnym, o której mowa w art. 49 ustawy Prawo energetyczne. Prywatyzacja przedsiębiorstw energetycznych stworzy warunki do efektywnej konkurencji, która powinna zrównoważyć interesy inwestorów i odbiorców energii, wpłynie na pozyskanie kapitału niezbędnego do finansowania inwestycji, a także pomoże w rozwoju sektorów kooperujących. Wdrażane reformy w energetyce mają służyć przede wszystkim obniżce kosztów zaopatrzenia w energię elektryczną odbiorców.    Reasumując, trudno uznać zarzut generalnego przedłużania procedury zatwierdzania taryf za uzasadniony. Problem ten dotyczyć może jedynie wąskiej grupy przedsiębiorstw i zaistniał z powodów leżących po stronie przedsiębiorstw. Trudno również zgodzić się z zarzutem, że opóźnienia skutkują stanem niepewności dla zakładów produkujących energię oraz PSE SA. Mamy do czynienia z trudnym okresem przejściowym, a stan niepewności odczuwalny niewątpliwie przez przedsiębiorstwa energetyczne wynika z braku bezpośredniego przełożenia nowych zasad rozliczeń wynikających z ustawy Prawo energetyczne i określonych w zatwierdzonych taryfach na dotychczasowe rozliczenia w oparciu o umowy cywilnoprawne (kontrakty długoterminowe). Zakończenie procesu zatwierdzania taryf zależeć będzie od terminu, w jakim pozostałe przedsiębiorstwa wytwórcze przedstawią prezesowi URE swoje taryfy, a do tego czasu są zobligowane do stosowania obowiązujących w 1998 r. cen i stawek opłat.    Przedstawiając powyższe fakty oceniam, że trudne ze względu na ich nowatorski charakter w skali rynku europejskiego nowe regulacje stanowienia taryf wynikające z ustawy Prawo energetyczne w początkowym okresie napotykały trudności w ich wdrażaniu. W żadnym kraju, który dotychczas wprowadzał podobne regulacje w sektorze energetycznym, nie udało się uniknąć trudności związanych z wdrażaniem nowych regulacji. Doświadczenia tych krajów potwierdzają, że jest to dobry kierunek działania. Uzyskane dotychczas doświadczenia pozwolą zaś na usuwanie wszystkich niedoskonałości przepisów i opanowanie trudnej sztuki nowoczesnej regulacji, wprowadzanej również w innych krajach Unii Europejskiej i na świecie.    Podsekretarz stanu    Jan Szlązak    Warszawa, dnia 28 kwietnia 1999 r.