Debaty sejmoweVII Kadencja

Interpelacja w sprawie nowelizacji przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

   Szanowny Panie Premierze! Od momentu transformacji ustrojowej w 1989 r. mamy do czynienia z bezrobociem jako elementem gospodarki rynkowej. Oczywiście można dyskutować, czy jest to element wypadkowy rozwoju gospodarczego, czy też składowa narastająca ze złych procesów ekonomicznych, a może zwykły ciąg zaniedbań osób odpowiedzialnych za politykę społeczno-ekonomiczną państwa. Bezrobocie jako proces ekonomiczny dotyka w dzisiejszych realiach społeczno-politycznych co piątego Polaka. Jest także jednym ze wskaźników zaniedbywanych w interpretacji.    I tak, od dwóch miesięcy mówi się o spadku realnego bezrobocia o 0,2 punktu procentowego, natomiast jeśli przyjrzymy się analizie rynku pracy w Polsce i prześledzimy wskaźniki migracji społecznej oraz migracji zarobkowej do innych krajów, możemy zauważyć, że mamy do czynienia z niedoszacowaniem wskaźnika bezrobocia i jego wzrostu o 2,4 punktu procentowego. Tym samym pogłębia się rozwarstwienie społeczne i narastają dysproporcje lokalne wewnątrz samej grupy bezrobotnych. Warte podkreślenia jest to, że z nasileniem tego procesu mamy do czynienia na polskiej wsi, a w szczególności na terenach po byłych PGR.    Brak do tej pory możliwości aktywnego określenia instytucji rynku pracy i ich roli oraz wskazania zadań administracji rządowej w województwie dla realizacji przedsięwzięć dotyczących promocji zatrudnienia i rzeczywistego upodmiotowienia samorządnego województwa w dziedzinie kształtowania polityki regionalnej powodował brak odpowiednich środków determinujących zintegrowane działanie na poszczególnych szczeblach samorządu terytorialnego i jego struktur odpowiedzialnych za prognozowanie i projektowanie działań i w sferze informacyjnej.    Ostatnimi czasy odnoszę nieodparte wrażenie, że wszystkie elity polityczne zamiast wspólnych prac systemowych nad ustawami o przeciwdziałaniu bezrobociu prowadzą za pośrednictwem mediów dyskurs polityczny na temat tego, ile dać zasiłku i jakie mają być formy jego przyznania. Doprowadzić to może do tego, że przestaniemy się martwić o mobilność zawodową Polaków, która do tej pory wyróżnia nas wśród grona obywateli zjednoczonej Europy.    Przyjęcie nowelizacji ustawy wyróżniającej grupy osób będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy, które zgodnie z europejskimi priorytetami mogą liczyć na większe wsparcie, jest słuszne i zasadne. Jednakże brak uszczegółowienia grup społecznych takich jak na przykład rolnicy i wynikających z tego faktu odpowiednich zapisów precyzujących działania promocyjne zatrudnienia jest niepokojący.    Panie Premierze, działanie znowelizowanej ustawy może napotkać pewne niezrozumienie wśród jednej z grup społecznych, jaką są mieszkańcy terenów wiejskich. Wynikać to może nie ze złej woli ww. grupy, lecz braku podstawowego postulatu zgłaszanego przez środowiska wiejskie. Postulat ten dotyczy możliwości organizowania stażu i przygotowania zawodowego u rolników, którzy nie zatrudniają pracowników. Obecnie obowiązujące przepisy umożliwiają organizowanie staży i przygotowania zawodowego tylko u pracodawcy (rozumie się przez to jednostkę organizacyjną, chociażby nie posiadała osobowości prawnej, a także osobę fizyczną, jeżeli zatrudnia co najmniej jednego pracownika - art. 2 pkt 25) lub przedsiębiorcy (niezatrudniającego pracownika na zasadach przewidzianych dla pracodawców - art. 61a), a zatem żadna z tych możliwości nie dotyczy rolników prowadzących gospodarstwo rolne.    Ponadto osoby mieszkające na wsi spełniające kryteria osoby bezrobotnej w grupie bezrobotnych umieszczonych w ustawie mają mniejsze możliwości dostosowawcze do zmieniających się realiów życia gospodarczego w wyniku braku równego startu, a przecież ustawa zasadnicza ustala obowiązki państwa (administracji państwowej), wskazane w art. 65 ust. 5, oraz określa prawa socjalne, które państwo powinno gwarantować, w art. 67 ust. 2.    Wprowadzając nowelizację przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, należy mieć na uwadze, że najważniejszą kwestią w działaniach dotyczących ograniczania negatywnych zjawisk na rynku pracy jest zapewnienie popytu na pracę, z czym wiąże się w szczególności ochrona istniejących miejsc pracy i tworzenie nowych. Nie wystarczy przy tym sama poprawa jakości zasobów pracy.    W ocenie organizacji pozarządowych zmiany zaproponowane w ustawie muszą wychodzić naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom całego środowiska wiejskiego, a zastosowanie dodatkowo odpowiednich programów pomocowych finansowanych bądź współfinansowanych przez fundusze z Unii Europejskiej może tylko bardziej wzmocnić działanie znowelizowanej ustawy. Dobrze funkcjonujące organizacje pozarządowe są w stanie aktywnie wspierać politykę państwa w promocji zatrudnienia - jako przykład można zaprezentować teren zachodniej Wielkopolski, gdzie zostało przeprowadzonych najwięcej akcji prospołecznych w minionym roku (np. ˝Praca dla wsi i wieś dla pracy˝) - a efekt ich działania spowodował wzrost zainteresowania problematyką efektywnego poszukiwania pracy. Może to świadczyć o otwarciu się osób na otaczające warunki społeczno-ekonomiczne. Przyjęte w Wielkopolsce rozwiązania spowodowały znaczne zbliżenie mieszkańców wsi do problemu efektywnego szukania zatrudnienia.    Organizacje pozarządowe pomagały w szybkim załatwianiu spraw i, co ważniejsze, nie przysparzały mieszkańcom wsi kosztów związanych z pomocą w usługach administracyjnych. Efektem akcji był wzrost liczby ofert osób z terenów wiejskich w powiatowych urzędach pracy. Mimo dobrych wyników programów prospołecznych należy także pamiętać o osobach bezrobotnych z terenów wiejskich, które nie mają większych możliwości na rynku pracy, mimo że PUP w tym czasie załatwiają setki spraw związanych z dostępnością aktualnej oferty pracy.    Oczywiście w nowelizacji przepisów ustawy o promocji zatrudnieniu i instytucjach rynku pracy potrzebne są działania systemowe, mające na celu wyrównywanie szans bezrobotnych z grup społecznych, które do tej pory są najbardziej zaniedbywane. Według różnych badań i analiz społecznych takimi grupami są: młodzież, rolnicy, niepełnosprawni i byli pracownicy budżetówki. W tym celu państwo polskie powinno ze szczególnym pietyzmem odnosić się do wszelkich prób aktywizacji osób z wyżej wymienionych grup społecznych, gdyż zapóźnienia cywilizacyjne i społeczne powstałe w naszym kraju nie zostały spowodowane przez ww. grupy, lecz w wyniku braku odpowiedniej polityki stymulacji gospodarczo-społecznej tych grup.    Wszystkie wymienione wyżej problemy i zagadnienia wymagają nowelizacji ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jednocześnie, uznając takie rozwiązanie i pamiętając o interesie wszystkich grup i społeczności lokalnych, ze szczególnym wyróżnieniem osób z terenów wiejskich, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:    1. Czy rzeczywiście Pan Premier i jego gabinet zamierzają nie uwzględniać w ustawie dodatkowych zapisów precyzujących dla osób będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy i mieszkających na terenach wiejskich?    2. Jeżeli odpowiedź na pierwsze pytanie będzie pozytywna, to czy - i w jaki sposób - rząd RP zamierza wyrównać dostęp w pozyskiwaniu pracy dla ludzi z obszarów wiejskich i jak rząd będzie rekompensował obywatelom z ww. terenów utrudnienie w dostępie do podstawowych elementów wspomagania zatrudnienia, takich jak Internet, ciągła dostępność ofert pracy, wysokie koszty podnoszenia kwalifikacji (dojazd, utrzymanie, rodzina), oraz brak organizacji pozarządowych w małych miastach i na wsi jako generatorów nowych miejsc pracy?    3.Czy Pan Premier będzie rozważał potrzebę rozszerzenia katalogu osób bezrobotnych w szczególnej sytuacji na rynku pracy o specjalna grupę mieszkańców wsi i małych miast?    4. Panie Premierze, czy narastające ubóstwo rodzin wiejskich, w których kilku członków rodziny posiada status bezrobotnego i mimo wszystko nie stać ich na ponoszenie kosztów aktywnego poszukiwania pracy za pośrednictwem telefonu, poczty lub osobistych wyjazdów do innych miejscowości, spowoduje powstanie nowego systemu promocji w szukaniu zatrudnienia dla rodzin z terenów wiejskich o najwyższym bezrobociu?    5. Jakie są pomysły rządu, aby pobudzać i zmieniać mentalność osób z terenów wiejskich i małych miast i czy wyjście do nich organizacji pozarządowych, potrafiących aktywizować wokół określonych zadań całe społeczności lokalne, spowoduje współudział i odpowiedzialność obywateli wykluczonych na margines życia społecznego?    6. Czy zgodnie z obietnicami wyborczymi PiS oraz zapowiedziami odpowiedzialnych szefów poszczególnych resortów rząd będzie realizować oczekiwany przez społeczeństwo nowy system kreowania miejsc pracy dla mieszkańców terenów o dużym bezrobociu?    7. Panie Premierze, czy możliwe jest wydłużenie czasu trwania robót publicznych do 12 miesięcy (z refundacją co miesiąc) i organizowanie ich przez organizacje pozarządowe jako specjalnej inicjatywy dla mieszkańców terenów wiejskich?    8. Czy przewiduje Pan Premier możliwość utworzenia systemu wspierania rolników i grup rolniczych aktywizujących własne środowiska lokalne w celach walki z bezrobociem?    9. Jaki będzie podział środków Funduszu Pracy, z uwzględnieniem wskaźnika płynności bezrobocia, i jaki będzie podział na województwa i powiaty oraz ile z tego zostanie przeznaczone na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu?    10. Dlaczego art. 4 ust. 1wskazuje ogólnikowo kompetencje ministra pracy i czy jest to słuszne w sytuacji, kiedy minister odpowiedzialny jest za realizację polityki państwa w dziedzinie promocji zatrudnienia?    11. Panie Premierze, w pkt. 4 lit. b art. 4 ust. 1 wskazuje się, że minister określa standardy usług, co podkreśla też art. 35 ust. 3, ale dlaczego nie przyznano Ministrowi Pracy prawa kontroli ich realizacji, zgodnie z zasadami zarządzania?    12. Panie Premierze, z ustawy dowiadujemy się, że jest wiele instytucji rynku pracy, ale faktycznie do wykonywania zadań pozostają powiatowe urzędy pracy. Czy wielość tych instytucji nie spowoduje rozproszenia odpowiedzialności?    13. Panie Premierze, na ile nowelizacja ustawy pomoże respektować wymagania kwalifikacyjne w stosunku do zatrudnionych w urzędach pracy pośredników i doradców?    14. Panie Premierze, czy art. 8 ust. 8 nie powinien uwzględniać również tego, że centra informacji i planowania powinny koordynować działania w zakresie określania zapotrzebowania na zawody, w tym także zawody rolnicze? Mogłoby to pomóc odpowiedzieć na pytanie, jak i kogo oraz gdzie opłaca się kształcić.    15. Panie Premierze, czy pkt 4 w art. 22 ust. 4 nie ogranicza kompetencji Naczelnej Rady Zatrudnienia do opiniowania i czy nie powinien wyraźnie dawać jej prawa do okresowej oceny realizacji Narodowego Planu Działania?    16. Jak Pan Premier zamierza podnosić kwalifikacje osób mieszkających na wsi, jeżeli nie ma odpowiednich instrumentów polityki aktywizacji osób pozostających bez pracy na terenach wiejskich, a samo wsparcie stypendialne czy też zwrot kosztów opieki nad dzieckiem nie zmienią nastawienia?    17. Czy okres pobierania zasiłku nie powinien być także wydłużony dla bezrobotnych rodziców z terenów wiejskich z uwagi na pozostające na ich utrzymaniu małoletnie dzieci?    18. Panie Premierze, czy wskazane w projekcie cele nie wymagają środków pozaustawowych na racjonalizację działań w zakresie wypełniania przez państwo celów zatrudnienia?    19. Czy możliwe jest wdrożenie u rolników programów staży lub przygotowania zawodowego, co zwiększyłoby zainteresowanie młodzieży zakładaniem i prowadzeniem własnych nowych gospodarstw rolnych w oparciu o zasoby niezagospodarowanych użytków rolnych?    20. Czy Pan Premier wie, na ile możliwe będzie wykorzystanie funduszy europejskich do rozwiązania problemów z polskim bezrobociem przy założeniu, że nie mogą one być przeznaczane na bierne socjalne formy wsparcia (takie jak zasiłki i świadczenia przedemerytalne)?    Z poważaniem    Poseł Bolesław Borysiuk    Warszawa, dnia 27 kwietnia 2006 r.