Interpelacje sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przyspieszenia procedury legislacyjnej w celu uchwalenia ustawy o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945, które pracowały przymusowo do 16. roku życia na terenie Polski w jej granicach spr

   Odpowiadając na pismo Pana Marszałka z dnia 29 czerwca br., znak: SPS-023-3540/06, w sprawie interpelacji Posłów Zbigniewa Włodkowskiego i Mieczysława Marcina Łuczaka dotyczącej przyspieszenia procedury legislacyjnej zmierzającej do uchwalenia ustawy o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945 pracujących przymusowo do 16 roku życia na terenie Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r., uprzejmie informuję.

   Kwestia przyznania świadczeń dla małoletnich ofiar wojny była przedmiotem prac parlamentarnych Sejmu i Senatu RP kilku już kadencji. W latach 1996-1997 w Senacie III kadencji prowadzone były prace nad projektem ustawy o świadczeniu dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945, drugą próbą był wniesiony w roku 1999 przez Prezydenta R.P. projekt ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym małoletnim ofiarom wojny 1939-1945 za wykonywanie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

   W Sejmie ubiegłej kadencji trwały również prace nad senackim projektem ustawy o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945 (druk nr 1670), który to projekt był kolejną próbą przyznania małoletnim ofiarom wojny rekompensaty finansowej za podleganie represjom w okresie wojny, w tym z tytułu przymusowego zatrudnienia w miejscu zamieszkania. Wszystkie wspomniane projekty nie zyskały aprobaty kolejnych kadencji parlamentu RP, zwłaszcza z uwagi na wątpliwości dotyczące określenia zakresu podmiotowego wspomnianych projektów ustaw i wynikającą z tego niemożność oszacowania kosztów ich wejścia w życie.

   Resort pracy i polityki społecznej, jak wielokrotnie podkreślał, dostrzega zasadność rozważenia możliwych form zadośćuczynienia szeroko definiowanym ofiarom wojny. Ciągle żywa problematyka związana z zadośćuczynieniem ofiarom wojny i ogromne zróżnicowanie grup, które występują z roszczeniem z tytułu represji okresu wojny i lat powojennych, wskazują na konieczność potraktowania tej kwestii w sposób kompleksowy. Przeprowadzenie analizy zgłaszanych dotychczas roszczeń pozwoli zaproponować rozwiązania prawne możliwe do podjęcia zarówno za względu na koszty ich realizacji, jak i skutki społeczne. Prace w tym zakresie zostały podjęte przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wspólnie z Urzędem do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W tym celu powołany został przez Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Zespół do spraw przygotowania założeń, a następnie projektu ustawy regulującej sprawę zadośćuczynienia ofiarom wojny i osobom będącym ofiarami represji okresu powojennego, z uwzględnieniem uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 kwietnia 2006 r. w sprawie zadośćuczynienia osobom, które na skutek represji za walkę o wolną Polskę żyją obecnie w bardzo trudnych warunkach materialnych.

   Warto przypomnieć, że roszczenia finansowe - analogicznie do małoletnich ofiar wojny - od wielu lat zgłaszają także inne grupy obywateli. Są wśród nich cywilne ofiary wojny, ofiary represji z lat 1944-1956, wysiedleni w ramach akcji Wisła, ofiary nacjonalistów ukraińskich, żołnierze rozminowujący kraj, żołnierze misji pokojowych oraz osoby wysiedlone w czasie wojny ze swojego miejsca zamieszkania. I - jak się wydaje - nie jest to katalog zamknięty.

   Niebagatelny wpływ na decyzję o włączeniu sprawy rekompensaty finansowej dla małoletnich ofiar wojny w tematykę pracy wspomnianego wyżej Zespołu, a co za tym idzie, potraktowanie kwestii ofiar wojny (w tym małoletnich ofiar wojny zatrudnionych w miejscu zamieszkania) w sposób kompleksowy mają również potencjalne koszty postulowanego przez Panów Posłów Zbigniewa Włodkowskiego i Mieczysława Marcina Łuczaka rozwiązania prawnego. Biorąc pod uwagę jedynie dane Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie, która ze środków Fundacji i Funduszu na Rzecz Ofiar Prześladowań Hitlerowskich wypłaca odszkodowania dzieciom, które w latach 1939-1945 jako dzieci do lat 16-tu:

   - pracowały przymusowo w miejscu zamieszkania bądź prowincji zamieszkania,

   - zostały umieszczone w domach dziecka na ziemiach włączonych do III Rzeszy,

   - zostały pozbawione władzy rodzicielskiej w wyniku represji niemieckich,

   - przebywały na terenie Rzeszy w ośrodkach germanizacyjnych.

   W latach 2001-2005 wypłacono świadczenia ponad 84 tys. osób, a na wypłatę czeka kolejne 2458 osób. Nie oznacza to jednak, że tylko tyle byłoby osób uprawnionych do świadczeń na mocy ewentualnej ustawy o małoletnich ofiarach wojny.

   Należy zauważyć, że Fundacja rozpoznawała tylko wnioski złożone w zakreślonym przez nią, bardzo krótkim, terminie. Ponadto Fundacja bardzo wąsko zakreśliła katalog dowodów potwierdzających fakt świadczenia pracy przymusowej, np. nie przyznawano świadczeń tylko na podstawie zeznań świadków, co zapewne wpłynęło na obniżenie liczby uwzględnionych wniosków. Należy również zauważyć, że Fundacja nie płaciła osobom represjonowanym przez ZSRR. Zatem można założyć, że liczba potencjalnych beneficjentów ustawy może być wielokrotnie wyższa. Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych skłania się do tezy, że przy założeniu 16 lat jako granicy wieku liczba małoletnich ofiar wojny, potencjalnych beneficjentów ustawy, będzie wynosiła ok. 200 tys. osób.

   Podsekretarz stanu

   Joanna Kluzik-Rostkowska

   Warszawa, dnia 25 lipca 2006 r.